رفتن به محتوای اصلی
سه‌شنبه 14 مهر 1405 - Tuesday, 6 October 2026

تداوم ژنتیکی مشترک ایرانیان در دست‌کم پنج هزار سال اخیر حفظ شده است

تداوم ژنتیکی مشترک ایرانیان در دست‌کم پنج هزار سال اخیر حفظ شده است

فلات ایران به‌دلیل موقعیت جغرافیایی راهبردی‌اش از دوران خروج انسان‌ مدرن از آفریقا، چهارراه مهاجرت‌های انسان بوده است. در طول هزاران سال، ایران هم‌زمان با تاثیر فرهنگی گسترده‌ بر مناطق اطراف، شاهد مهاجرت‌های متعدد نیز بوده است، از جمله این مهاجرت‌ها می‌توان به ورود اقوام هندواروپایی مانند سکاها، مادها و پارس‌ها، ورود اعراب در قرن هفتم میلادی، و مهاجرت اقوام ترک‌زبان از آسیای مرکزی اشاره کرد.

در یکی از جامع‌ترین مطالعات ژنتیکی که تاکنون درباره جمعیت ایران انجام و در نشریه پلاس جنتیکس (PLOS Genetics) منتشر شده است، پژوهشگران ایرانی و آلمانی با تحلیل داده‌های ژنومی بیش از ۱۰۰۰ نفر از ۱۱ گروه قومی ساکن ایران، تصویر تازه‌ای از ساختار ژنتیکی ایران ارائه کرده‌اند. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که جمعیت ایران، با وجود این مهاجرت‌ها، از نظر ژنتیکی ریشه‌های مشترکی دارد.

 

این تحقیق که داده‌های ژنوم سراسری را تحلیل و با داده‌های جهانی و منطقه‌ای و همچنین دی‌ان‌ای باستانی مقایسه کرده است، ثابت می‌کند ایران از دیرباز محل تلاقی نژادها، فرهنگ‌ها و زبان‌ها بوده اما با این حال، هویت ژنتیکی خاص خود را تا حد زیادی حفظ کرده است. پژوهشگران با بررسی دقیق ۱۱ جمعیت ایرانی عمده از جمله فارس‌ها، آذری‌ها، کردها، گیلک‌ها، مازندرانی‌ها، لرها، عرب‌ها، بلوچ‌ها، ترکمن‌ها، سیستانی‌ها و جزیره‌نشینان خلیج فارس به نتایج جالبی دست یافته‌اند که می‌تواند مبنای مطالعات آینده در زمینه‌های ژنتیک پزشکی، باستان‌شناسی و زبان‌شناسی باشد.

وجود «هویت مرکزی» ژنتیکی

بیشتر گروه‌های مورد مطالعه به یک ساختار ژنتیکی مشترک به نام «خوشه مرکزی ایران» تعلق دارند. این خوشه که با اروپایی‌ها بیشترین شباهت ژنتیکی را داشته ایرانیانی مانند فارس‌ها، آذری‌ها، کردها، گیلک‌ها، مازندرانی‌ها، لرها و حتی عرب‌ها و زرتشتیان را شامل می‌شود. اشتراک‌های ژنتیکی میان این گروه‌ها نشان‌دهنده ریشه‌های به‌نسبت مشترک و محلی آن‌ها است که، برخلاف انتظار، حتی عرب‌ها و آذری‌های ایرانی نیز در این خوشه جای می‌گیرند. در مقیاس جهانی، ایرانی‌های متعلق به خوشه مرکزی ایران با اروپایی‌ها بیشترین شباهت ژنتیکی را داشتند.

 براساس این مطالعه بلوچ‌ها، ترکمن‌ها، سیستانی‌ها و جزیره‌نشینان خلیج فارس ساختار ژنتیکی متفاوت‌تری دارند و با جمعیت‌های آسیای جنوبی، مرکزی، شرق آسیا و حتی آفریقا آمیزش ژنتیکی داشته‌اند. با این حال، حتی در این گروه‌ها نیز تاثیر خوشه مرکزی ایران به‌وضوح دیده می‌شود و نشان می‌دهد که این خوشه نقش محوری در تاریخ ژنتیکی منطقه داشته است.

تداوم ژنتیکی در گذر زمان

پژوهشگران با مقایسه این داده‌ها با نمونه‌های دی‌ان‌ای باستانی دوره‌های نوسنگی، عصر برنز و آهن، دریافته‌اند که بسیاری از جمعیت‌های متعلق به خوشه مرکزی ایران طی دست‌کم ۵۰۰۰ سال گذشته تغییر ژنتیکی گسترده‌ای نداشته‌اند. برخلاف سایر نقاط جهان که ورود اقوام مهاجر باعث جایگزینی ژنتیکی شده است، در ایران بیشتر جمعیت‌ها به‌صورت بومی باقی مانده‌اند. برای مثال، تاثیر مهاجرت اقوام استپی و کشاورزان نوسنگی بر گروه‌های خوشه مرکزی ایران بسیار اندک گزارش شده است.

با این حال، در برخی مناطق مانند جزایر خلیج فارس، ردپای ژنتیکی از اجداد آفریقایی دیده می‌شود که احتمالا به قبل از دوران نوسنگی بازمی‌گردد. این یافته‌ها نشان می‌دهد که ایران فقط گذرگاهی برای مهاجرت‌ها نبوده، بلکه خود نیز خاستگاه و میزبان جمعیت‌هایی بومی با ریشه‌های کهن بوده است.

در این تحقیق آمده است، در اثر مهاجرت‌ها، تجزیه‌های داخلی و آمیختگی‌های ژنتیکی، جمعیت کنونی ایران شامل گروه‌های متنوع است؛ از جمله فارس‌ها (حدود ۶۵ درصد)، آذری‌ها (۱۶ درصد)، کردها (۷ درصد)، لرها (۶ درصد)، عرب‌ها، بلوچ‌ها، ترکمن‌ها، قشقایی‌ها و اقلیت‌هایی چون ارامنه، آشوری‌ها، گرجی‌ها، یهودیان و زرتشتیان؛ و زبان‌های ایرانی (زبان‌های هندواروپایی مانند فارسی، کردی، لری و بلوچی) بیشترین گویشور را دارند.

زبان مشخصه نژاد نیست

یکی از یافته‌های این پژوهش، عدم تطابق همیشگی بین زبان و نژاد است. گاهی فرض بر این است گروه‌هایی که زبان مشترکی دارند، می‌توانند از نظر ژنتیکی هم به هم نزدیک باشند. اما در ایران مواردی یافت شده که زبان بدون تغییر ژنتیکی عمده پذیرفته شده است.

برای مثال، آذری‌زبان‌ها و عرب‌زبان‌های ایرانی از نظر ژنتیکی شباهت زیادی به هندواروپایی‌زبان‌های خوشه مرکزی دارند. این مسئله نشان می‌دهد که زبان در برخی موارد از طریق تعامل‌های فرهنگی، سیاسی یا اقتصادی منتقل شده است، نه از طریق مهاجرت‌های گسترده. در مقابل، گروه‌هایی مانند بلوچ‌ها و سیستانی‌ها با وجود آمیزش ژنتیکی با جمعیت‌های جنوب و غرب آسیا، زبان هندواروپایی خود را همچنان حفظ کرده‌اند.

خویشاوندگزینی در ایران

این پژوهش به‌وضوح نشان داده که میزان خویشاوندگزینی (ازدواج‌های فامیلی) در گروه‌های قومی گوناگون ایران بسیار متفاوت است. عرب‌ها، بلوچ‌ها و سیستانی‌ها بالاترین ضریب هم‌خونی را دارند، در حالی که گیلک‌ها و کردها پایین‌ترین ضریب هم‌خونی را دارند. از آن‌جا که خویشاوندگزینی می‌تواند احتمال بروز بیماری‌های ژنتیکی نادر را افزایش دهد، این موضوع برای مطالعات ژنتیکی پزشکی اهمیت بالایی دارد.

ایران، پلی ژنتیکی میان شرق و غرب

این پژوهش که به‌طور مشترک با استفاده از داده‌های پروژه ۱۰۰۰ ژنوم و نمونه‌های دی‌ان‌ای باستانی انجام شده است، نشان می‌دهد که ایران از نظر ژنتیکی موقعیتی منحصربه‌فرد دارد و به‌عنوان پلی میان اروپا، قفقاز، آسیای مرکزی و جنوب آسیا عمل می‌کند.

علاوه بر این، مطالعات مشابه در کشورهای همسایه مانند قطر، کویت، پاکستان و هند نیز نشان داده‌اند که گروه‌های دارای تبار ایرانی در خارج از مرزهای کنونی همچنان ژنتیکی مشابه با ایرانیان باستان دارند.

یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که تنوع ژنتیکی ایران نتیجه هزاران سال تداوم ژنتیکی، آمیزش فرهنگی، پذیرش زبان، مهاجرت‌های محدود و تعامل‌های گسترده بوده است.

پژوهشگران امیدوارند که این یافته‌ها زمینه را برای تحقیق‌های ژنتیکی، پزشکی و باستان‌شناسی بیشتر فراهم کند و آگاهی از نقشه ژنتیکی ایران را افزایش دهد

دیدگاه‌ و نظرات ابراز شده در این مطلب، نظر نویسنده بوده و لزوما سیاست یا موضع ایرانگلوبال را منعکس نمی‌کند.

ایران گلوبال
برگرفته از:
ایندیپندنت فارسی

تصویر

تصویر

تصویر

توجه داشته باشید کامنت‌هایی که مربوط به موضوع مطلب نباشند، منتشر نخواهند شد! 

دیدگاه‌ها

ناشناس

ژن و نسل ایرانی یا آریایی، چندین هزار سال است ؛که مورد هجوم یا التقاط ژن و نسل همسایه ها مانند: نژادترک، نژاد عرب، نژاد اروپایی از روسیه، و نژاد هند و اروپایی از شرق، قرار داشته، و واین امری بدیهی در تلاطم زندگی انسانها در تاریخ بشر در غالب نقاط دنیاست.

چ., 09.04.2025 - 00:50 پیوند ثابت
مسعود

In reply to by لاچین

عنوان مقاله:
تداوم مشترک ژنتیکی ایرانیان

سلام،خداروشکر که قبول کرده اید ژنتیک آذربایجانی ها با بقیه ایرانیها یکیست و ترک یا به قول شما تورک نیست،اما باز تعصب و لجاجت نگذاشته حقیقت را با صداقت بپذیرید و بهانه و توجیه آورده اید که هویت را ژن نمیسازد،سوالم اینست آیا شما هویت ترک دارید؟ مثلا نوروزی که خود کلمه اش از اساس فارسیست، که جشن سراسری و فرهنگی و هویتی ایرانی و به خصوص در آذربایجان هم هست،کجاش ترکیست؟کجای فرهنگ و هویت آذربایجانی متشخص ایرانی،هویتشان با علامت شیطان پرستی و افتخار به حیوان و گرگ بودن و زوزه کشی پانتورکها، یکیست،هویت قومی و فرهنگی همه اقوام ایرانی مشترکات بسیار زیادی دارد که اصلا قابل مقایسه با نفوذ هویتی هیچ قوم و نژادی در ایران نیست،و اینکه آذریها چه اشتراکات هویتی چه از لحاظ مذهبی،چه فرهنگی و رسم و رسومات زندگی،چه حتی موسیقی و جشن های مختلف مناسبتی با مثلا ترکان آیغورچین یا ترکمنستانی ها و ازبکها و یا حتی استانبول و آنکارا دارند؟ یکم تفکر و تامل و وجدان و صداقت و واقع بینی و حقیقت جویی کمکت میکنه برادر،البته اگر از پانتورکهای بی دین و مذهب دور باشی ان شاءالله

پ., 03.04.2025 - 15:35 پیوند ثابت
ژن شناس

حضرات توووووووورررررررررررررررک! محض رضای خودتان هم که شده بروید یک آزمایش ژنتیک از خودتان بوجود بیاورید آنوقت مشخص میشود که تخم ترکه کورش و داریوش هستید و هیچ ربطی به مغول ها ندارید. به قول خودتان شماها هم از نژاد هندی و کوهی مثل بقیه ما ایرانی ها هستید. پس از آن که نتیجه آزمایش ژنتیک تان مشخص کرد که هم شماها و هم ترک های ترکیه از تخم ترکه ماد و پارس و اسپارت هستید امیدوارم آنقدر را مرد باشید که سرافکنده بیایید اینجا و استدعای بخشش کنید. حضراااات! اجداد شما به زبان پهلوی و دری سخن می گفتند! نام همه شهرهای تان ایرانی است حتا شهرهای کشور ترکیه. این که زبان تان عوض شده که ژن شماها تغییر نمی کند! سر تا ته ادبیات تورکی که به آن در این سایت نازیده اید در یک دده قورقوت خلاصه شده که اصلا اسم دده قوروقت خودش یک پا جوک هست. تاز این را میگذارید کنار شاهنامه و دیوان حافظ و کلیات سعدی. هویت شماها ایرانی است و تخم و ترکه کورش. روزی که ژن تان را آزمایش کردید و نتیجه حرف های مرا تایید کرد بدو بدو تشریف ببرید از روی برج میلاد خودتان را به پایین پرتاب کنید. برای روح تان آمرزش می طلبم.

چ., 02.04.2025 - 20:20 پیوند ثابت
ع.ب.تورک اوغلو

عنوان مقاله:
بازهم توهم

سالام
امان ازدست نژادپرستان ومتوهمانی که گوش دنیا رابااین چرندیات پرمیکنند،
کی چی بشه،پنج هزارسال نه بگوصدهزارسال،
شما و تاریخ وهویت سازان شما که میگفتید، ۲۵۳۵ سال تاریخ فارس ها وکوروش وهخامنشی است،
حالا منهم ۱۰۰ سال به تاریخ شما اضافه میکنم،
تا ۲۶۳۵ سال تاریختان شود،
۵ هزارسال راازکجا درآوردید؟
یعنی ۲۳۶۵ سال به تاریخ نداشته خود اضافه کردید؟
بهمین سادگی؟
جشن ۲۵۰۰ ساله انگلیسی، فرانسوی شما وشاهتان کجا رفت؟
کاری با این جعلیات ندارم،
این ۱۵ میلیون افغانی که تازه تشریف آورده و۳ میلیون کرد،صدساله اخیر را چکارمیکنید؟
خونشان باشما وبا اروپاییان یکی است؟
حال بگیم ما تورکان ازمغولستان آمده ایم،
نصف بیشترایران تورک هستند،۴ میلیون عرب داریم،پشتون،بلوچ داریم،
یعنی ما تورکان،افغانی ها،بلوچ ها،عرب ها،کردها،تورکمنها،خوراسانی ها همه
با اروپاییان همخون هستیم؟
پس چرا آنها سفید و مو طلایی وخوشکل هستند،
ایکاش گفته شما درست بود،
ماهم بایک مو طلایی قاطی میشدیم،
بابا ،خودتان را ازک،ن اروپاییان بکشید ،بیرون،
ازاین بیماری دست بکشید،
نوکری،توهم،نزادپرستی،حدی دارد.
سلوکی،روس،پرتقالی هارا فاکتور گرفتم،
احمقی بس

چ., 02.04.2025 - 19:39 پیوند ثابت
pasharo

عنوان مقاله:
تداوم ژنتیکی مشترک ایرانیان در دست‌کم پنج هزار سال اخیر حفظ شده است

هیچ مبنای علمی ندارد . بیشتر در راستای اندیشه توسعه طلبانه ایران شهری می باشد.

چ., 02.04.2025 - 18:53 پیوند ثابت
محقق

محققان انشان شناس کشور ترکیه با تکیه بر علم ژنتیک در تلویزیون این کشور بیان کردند که تنها 7 درصد مردم ترکیه نژاد شان به مغولهای ترک میرسد. بقیه نژاد شان اروپایی 46 درصد و ایرانی 37 درصد و بقیه نژاد سوری دارند. و این طبیعی است چرا که در این سرزمین متعلق به ایران یا رومیان بوده و ایرانیان و سوری ها و رومیان زندگی میکردند و اختلاط نژادی دارند. این که زبان اینها ترکی شده بیشتر از حکومت های زمانه تاثیر پذیرفته و زبان تاثیری بر ژن مردمان ندارد. به صرف زبان ترکی کسی ترک نمی شود آنچنانکه در کشور برزیل که زبان پرتغالی دارند کسی خود را پرتقالی نمی نامد بلکه برزیلی هستند. مردم نیوزلند و کانادا و آمریکا خود را انگلیسی زبان میدانند نه این که اهل انگلستان باشند. فقط بیسوادان و غرض ورزان پان ترک غیر این نظر دارند. اینها تعصب به زبان دارند.

چ., 02.04.2025 - 12:08 پیوند ثابت
فرزین

اگر روزی کشور آذربایجان نامش را حالا هرچیز میخواهد باشد عوض کرد، آنگاه پژوهندگان، دانشمندان،تاریخنوسانهم آن نام را بکار خواهند برد. کشور پارس در ان نوشتها دیده نمیشود اما نوشته میشود ایران.شما هم مانند بچه ننرها هر بار بجای گرفتن نتیجه های علمی همان مقوله تورک یا تررک یا تریاک را اینجا برخ میکشید و فکر میکنید دنیا منتظر است نظر شما در اینجا کفته شود و آنها بلافاصله گفته هایتان را نقل کنند.اگر فکر میکنید با عوض کردن نام، خصلت و ایده های جدیدی سطح کره زمین را دربر خواهد گرفت پس در کنفرانس کشورهای تورک ترک تراک که در آینده نزدیک برگذار میشود جلوی تریبون بروید ، پا را بزمین بکوبید و نظرتان را برای دنیا بازگو کنید و خوانندگان این سایت را آزار ندهید.

چ., 02.04.2025 - 10:09 پیوند ثابت
لاچین

عنوان مقاله:
تداوم ژنتیکی مشترک ایرانیان در دست‌کم پنج هزار سال اخیر حفظ شده است

ســالام دوســـلار..
همانطور که مشاهده میکنیم حتی در مقاله های به اصطلاح علمی, کلمه (( تورک )) هم حذف میشود و کلمه ( آذری ) بجایش می نشیند. ملتی که تاریخش را انگلیسیها نوشته است و برایش یک فرهنگ کاذب ایجاد کرده است, میخواهد برای من ( تورک ) هویّت ایجاد بکند . مسئله این جاست که انسان ها به عنوان ( حیوان پیشرفته ) در تمام دنیا مارکر های مشترک ژنیتیکی دارند. آنکه یک تورک را از عرب و یا از یک بلوچ و یا از کرد و یا از یک فارس جدا میسازد ( هویّت فرهنگی ) است هیچ ربطی به ( ژن ) ندارد.

چ., 02.04.2025 - 06:46 پیوند ثابت