ایران در یک تندپیچ تاریخی قرار دارد. در کنار فرصت ها، مخاطراتی جدی نیز آینده ایران را تهدید می کند

پس از مرگ مائو و تحولات اقتصادی و سیاست اقتصادی در چین زیر رهبری تنگ شیائو پینگ، جمله ای از او شنیدم که نه حاصل آموزه های مارکس، بلکه حاصل تجربه زیستن بر کره خاک و فرزند زمانه خود بودن تنگ شیائو پینگ را نشان میداد.
اگر مارکس زنده بود مسلما تنگ شیائو پینگ را تایید میکرد و ایراد نمی گرفت چرا که مارکس هم فرزند زمانه خودش بود. اگر مارکس و تنگ شیائو پینگ امروز هم زنده بودند سیاست های شی جی پینگ را تایید میکردند که با جمهوری اسلامی همکاری نمی کند و تلاش میکند وضع مردم چین را با سرمایه گذاری در کشورهای جهان بهتر کند. مگر هدف از سوسیالیسم رساندن نان، مسکن و بهداشت و رفاه برای جوامع بشری نبود؟ کسی که عقیده دارد «حرف مرد یکی است» به درد لای جرز دیوار تاریخ میخورد و باید او را در زمان خودش دفن کرد. کسی که فرزند زمانه اش است، اگر می بیند که گربه چین دارد با این سیاست ها موش میگیرد.. اگر تحسین نکند بیمار است. یک آدم بی غرض و بدون عقده اگر می بیند که نان و مسکن و رفاه و بهداشت با رفتن جمهوری اسلامی برای مردم فراهم میشود، منیت خود را و آنچه بوده را به زیر پای خودش میگذارد و صلاح مردم ایران را پی میگیرد. به این میگویند مردم دوستی. اگر سوسیالیست هستی و خواهان بقای جمهوری اسلامی در مقابل آنچه شاهزاده عرضه میکند... اگر نادان است و یا کنترل اعصابش را ندارد و حرف مردش یکی است اصلا نباید محلش گذشت و جدی گرفت. اما اگر میداند دارد چه میکند اینجا دیگر میتوان سخن از خیانت به میان آورد. خیانت به مارکس و مارکسیسم خیانت به لنین، به تنگ شیائو پینگ، و از همه بدتر خیانت به مردم ایران.

بحث دانش و فلسفه سیاست در همین معنای رایج و شایع، هیچ چیز دیگری نیست، سوای تلاش برای باهمایی از بهر رایزنی به منظور رسیدن به نتیجه مشترک برای گلاویز شدن با معضلات و مسائل باهمزیستی در جامعه. بنابر این، مهم نیست که چه کسانی، چه عقایدی دارند. اصل باید این باشد که تا چه اندازه ای، عقاید آنها، جامعیّت مردم ایران را بدون هیچ تبعیض و تمایز و حقّ کشی، پاسخگو و پوشش انسانی میدهد. انتقاد از عقاید، نباید به معنای تحقیر معتقدین باشد؛ بلکه به معنای گشودگی و وسعت دادن به دامنه دید و بینش دیگران باشد. هر گرایشی واتاب دهنده، بخشهایی از «پازل واقعیّتهای اجتماعی» میتواند باشد. در نتیجه، گوشسپاری و تامّل کردن در باره مواضع آنها و دعوت از آنها برای بیان دلایل و برهانهای قویمایه خودشان و رسیدن به آرزوها و آرمانهایشان، راهیست به سوی در کنار و باهمدیگر و برای همدیگر بودن در معنای وسیع کلمه و همچنین آزمودن بنیانهای عقاید خودشان به منظور سر در آوردن از چند و چونشان و سپس حکّ و اصلاح آنها.
همین امروز نمیگویم؛ بلکه قبلا گفته ام و نوشته ام. از سی سال پیش تا امروز - به گواهی تمام مقالات و دیدگاههایی که نوشته و منتشر کرده ام – بارها گفته ام و هنوز میگویم که کثرت از پیامدهای تجربیات متفاوت انسانها با هستی و زندگی است. به قول حافظ: «یک قصّه بیش نیست غم ِعشق واین عجب ...... کز هر زبان که می‌شنوم نامکرّر است». گفته ام و تاکید کرده ام که اگر جامعه ایرانی را صد در صد در نظر بگیریم، هر گرایشی در جامعه میتواند قسمتی از صد درصد باشد که حقّ و حقوق خودش را طبق و حسب میزان درصدی اش دارد با رعایت و تعهد و تضمین و تایید و تصدیق حقّ و حقوق دیگر درصد داران بر شالوده «پرنسیپهای فرهنگ باهمستان مردم ایران».
گذشته ها را همواره میتوان بررسی و سنجشگری کرد و اتّفاقا شناخت عمیق داشتن از گذشته ها به معنای هراس داشتن از وقایع تاریک و نامعلوم آینده نباید باشد؛ بلکه شناخت عمیق و کریتیکال داشتن از گذشته ها به این معناست که ما بیاموزیم، زندگی، سرشار از غافلگیرکردنهائیست که توانمندیها و استعدادها و هنرها و دانشها و آگاههیها و هوشیاریها و ژرفبینیها و مسئولیّتها و بیدارفهمیهای تک تک ما را -چه فعّال مستقیم سیاسی باشیم، چه نباشیم- به همآوردی فرا میخواند. بنابر این، شناخت گذشته و برخورد کریتیکال با آن به معنای، تکرار گذشته در آینده نیست؛ بلکه به معنای چیره شدن بر گذشته ایست کوله باری سنگین بر دوشمان شده و مانع هر حرکتی و همچنین تنلبار شدن عواقب کنشها و واکنشهای ما در گذشته به معضلات و مسائل امروز در پیش پایمان و مردم جامعه مختوم شده اند، در نتیجه، اندیشیدن کریتیکال در باره گذشته باید بتواند نه تنها معضلات امروز را حلّ و فصل کند؛ بلکه آنقدر دور اندیشانه و حسابشده باشد که راه اکنون و آینده را مملوّ از سنگلاخها و صخره های صعب العبور نکند.
سیاست، دامنه آزمونهاست و تجربیات بی واسطه؛ نه قطعیّتهای مسلّم پنداشته. کسانی که تصوّر میکنند، سیاست، گستره قطعیّتهای ذهنی و محاسبات ریاضی وار و مسلّم پنداشته است، واقعیّتها و رویدادها به آنچنان زمینی خواهند کوبانید آنها را که نای گفتن یک آه را نیز نداشته باشند. بنابر این، درک و فهمیدن و پی بردن به مغزه معنای سیاست باید هر کنشگری را در زمینه «تاریکی گستره سیاست»، فرهیخته و پخته و آگاه کند؛ طوری که وقتی به دامنه سیاست گام میگذارد، بداند و بفهمد که هر موقعیتی در هر زمانی همان، «غار تاریک است و دیو سپید ناپیداست» و باید فقط به حواس و هنرها و توانمندیها و استعدادها و دلاوریها و یقین به خویشتن تکیه کند؛ چنانچه واقعا و اصالتا «پهلوان میدان همآوردی» باشد. با شعار دادن و هارت و پورتهای انکاری، تمسخری، هوچیگری، طعنه زنی، تحقیر شماری، برچسب زنیهای خفّت بار و امثالهم [کاری که آقای پورمندی میکند و اصلا در خور تجربه و سن و سال او نیست واقعا!]، هیچکس «پهلوان عرصه سیاست» از آب در نخواهد آمد و مدام در هر حرکتی که کند، فقط خودش را آچمز و تحقیر کرده است. سیاست؛ یعنی با پوتین، ودکا نوشیدن؛ ولی سفت و سخت بر مواضع میهندوستی و مردمدوستی خود ایستادن و معامله انسانی کردن با او. سیاست؛ یعنی با پرنس چارلز، دست دادن و تعظیم کردن به او و جانی واکر نوشیدن؛ ولی سفت و سخت بر میهندوستی و مردمدوستی ایستادن و در نهایت ادب و شعور و دانش، معامله انسانی کردن. سیاست یعنی؛ با شی جین پینگ در امتداد دیوار چین در کنار یکدیگر قدم زدن و از کنفوسیوس گفتن؛ ولی سفت و سخت بر مواضع میهندوستی و مردمدوستی خود ایستادن و معامله کردن با او. سیاست، یعنی با ترامپ، گلف بازی کردن و به مکدونالد رفتن؛ ولی سفت و سخت بر مواضع میهندوستی خود ماندن و معامله کردن با او. سیاست یعنی؛ با اژدها روبرو شدن و سخن گفتن با او [اسطوره رویارویی ایرج با اژدها در شاهنامه] و تاکید بر اینکه هر کسی باید خویشکاری خودش را دنبال کند؛ نه اینکه در صدد آزار دیگری بر آید. سیاست؛ یعنی با نتانیاهو دیدار کردن و از سر احترام به مردم یهود، عرقچین بر سر گذاشتن و به کنار دیوار ندبه رفتن و سپس معامله کردن با او از بهر نه تنها معاملات اقتصادی و غیره و ذالک؛ بلکه تاکید کردن و مستدل سخن گفتن با او بر سر سرنوشت فلسطینیان در کشور اسرائیل. سیاست یعنی، مردم میهن خود را همچون خواهر و برادر و فرزندان خود دوست داشتن و مهر ورزیدن به آنها و نگران امروز و فردای آنها با چشمانی بیدار و توام با مسئولیّت بودن و آموزگاری نمونه شدن در تمام ابعاد راستمنشی و خویشکاریهای خجسته بودن برای انگیزاندن دیگران به پذیرش مسئولیّت و پهلوان همآوردیهای شدن در فردای مشکلات و معضلات میهن. میدان اینگونه همآوردیها، فقط فردا نیست؛ بلکه همین امروز و اکنون است که امیدی برای فرداهای بهتر را می زایاند.
شاد زی و دیر زی!
فرامرز حیدریان