نقدی بر «پروژه شکوفایی ایران»

وقتی که در خانواده یا قوم و خویشان من، مشکلات شخصی و خانوادگی و دلخوریها پیش می آمد و عده ای قهر میکردند و در میهمانیها، ساکت یه گوشه ای لم میدادند و لب به هیچی نمیزدند، مادر من میرفت پیش آنها و میگفت: «فلانی، قهرت را داشته باشد، ولی غذاتا بخور». زنده یاد «محمّد عاصمی»، مدیر نشریه کاوه در مونیخ، مرد دوست داشتنی و شوخ طبع و مهربانی بود. برغم اینکه میدانست مواضع من درقبال گرایشهای ایدئولوژیکی مخصوصا حزب توده چیست و اکثرا از شنیدن حرفهایم اخماش در هم میرفت، نه برای اینکه حرفهایم مغرضانه بودند یا حساب و کتاب پدرکشتگی داشتم؛ بلکه میدانست حرفهایم صحیح و منطقی و درستند. خیلی علاقه به من داشت. صمیمی بود و خاکی. بر علیه شاه و حسن تقی زاده در نشریه دنیا، مطالب تحقیر آمیز با نام مستعار نوشته بود. من دارم این نشریه را. یه دفعه برای من حکایت کر و مسئله جالبی را گفت. گفت روزی که محمّد رضا شاه را برای نخستین بار ملاقات کردم، رفتم پیشش، تعظیم کردم و دستش را بوسیدم و احوالپرسی کردم. شاه به او گفته بود: «آیا هنوزم مخالف من هستی؟». عاصمی جواب داده بود: «اعلاحضرتا! من، مخالف شما نیستم؛ بلکه مخالف عقاید شما هستم». عاصمی گفت، شاه با شنیدن این حرف من، خیلی مکث کرد و با لبخند، سرش را تکان داد و گفت میفهمم.
آقای مرادی گرامی!
بحث من با تمام گرایشهای مختلف اینه که شما میتوانید مخالف سرسخت دوران پهلوی و نظرات و مواضع شاهزاده رضا پهلوی باشید، ولی نشان دهید که واقعا مرد اهل سیاست هستید. بایستید در کنار او و همپایی کنید ولی حرفهایتان را نیز بزنید. عقاید خودتان را داشته باشید. نشان دهید که مردم ایران را و میهنتان را از صمیم قلب دوست دارید. حضرات نام خودشان را گذاشته اند کنشگر سیاسی. ولی جرات ندارند حتّا کنار همدیگر بایستند. همین مخالفان شاهزاده رضا پهلوی، حاضر نیستند خودشان دست در دست همدیگر بگذارند و قدمی بردارند. چرا؟. زیرا اهل سیاست نیستند. اینها همچون جوانان و علّافانی هستند که در سالنهای بازیهای کامپیوتری شبانه روز حضور دارند و «بازی سیاسی» میکنند و اهل عمل و همآوردی نیستند. گرایشهای چپ، اینهمه نشستند و روضه خواندند و برای خودشان حزبی درست کردند به نام «حزب چپ». حضرات یک نفر نماینده ندارند که جرات کند در کنار شاهزاده بایستد و از مواضع عقیدتی خودش دفاع کند، ولی همپا و همسو و همعزم باشد با شاهزاد برای انجام کاری تاریخی و سترگ.
بردارید یه نگاهی به کشورهای ایتالیا، آلمان، فرانسه، هلند و امثالهم بیندازید، ببیند تمام گرایشهای مختلف، در کنار همدیگر ایستاده اند و خشتک همدیکر را پاره پوره میکنند و حرفهای خودشان را میزنند، امّا در کنار همدیگر ایستاده اند و برای مردم و میهن خودشان تلاش میکنند. نه اینکه مثل مدّعیان کنشگری ما یکی بر فراز هیمالایا ایستاده، یکی بر فراز اورست ایستاده. یکی بر فراز کلیمانجارو ایستاده، یکی بر فراز قله های ماچوپیچو و عین سگ هار به همدیگر فقط پارس کنند. غیر از تاسف و شماتت و تحقیر، چه میتوان گفت و انجام داد در حق اینگونه کنشگران به شدّت بیسواد در تئوری و در پراکتیک؟.
شاد زی و دیر زی!
فرامرز حیدریان

من طرفدار ایکس و ایگرگ و مخالف حسن و حسین و عمر و زید نیستم. من به انسانی که پهلوان میدان همآوردی باشد، آفرینها میگویم و به اینکه از کدام نحله و عقیده و دین و مذهب و ایدئولوژی برخاسته است، اهمیّتی نمیدهم؛ زیرا سنجشگری خاستگاههای عقیدتی، همواره بحث ثانویه و تداوم آن همیشه پا به پای بشر برقراره. بحث من، رفتار و کردار و عمل انسان مدّعیست. حالا هر کسی که میخواهد باشد. شاهزاده رضا پهلوی باشد. طرفداران مصدّق باشند. شیفتگان لیبرالیسم باشند. مشتاقان مارکسیسم و سوسیالیسم باشند. برای من اصلا اینگونه گرایشهای عقیدتی، مهم نیستند. معیار سنجشی برای ارزیابی ادّعاهای هر گرایشی در نظر من، میزان سهیم شدن آنها در کنار یکدیگر برای آزمودن هنرها و توانمندیها و استعدادها و ابتکارات و مهمتر از همه، ادّعاها و بیشتر از همه، مسئولیّت همپیمایی و ایستادن و همکاری کردن آنهاست. بحث کردن در باره مشکلات عقیدتی همیشه با آدمها بوده است و خواهد بود. پس وجود تفاوت و تضاد عقیدتی نباید دلیلی باشد برای خصومت و کناره گیری و همکاری نکردن. این تا اینجا.
من سخنانم همواره از تمام تار و پودم ریشه میگیرند و اهل کلیّاتگوییهای هزار تفسیری نیستم. در باره هر موضوعی و مسئله ای با تمام انرژی و حرارت وجودی ام حضور دارم و فقط قوّه راسیونالیستی ام فعّال نیست؛ بلکه سراسر احساساتم نیز همچون نوازندگان ارکستر پا به پای نیرور فهم و راسیونالیستی من دخیل و سهیم هستند.
معمولا کسانی که اهل همکاری و همپایی و همبستگی نیستند، بحث مسائل ایران را از دامنه حدّاقل برای گریز از تقبّل مسئولیّتهای عاجل و فوری و ضرب العجلی و توجیه بی عمیلیهای خودشان به دامنه کلیّات میکشانند تا هر چیزی را که وفق مرادشان نیست، حتما خنثا و بی خاصیت کنند. این شیوه و ترفند تمام گروههای سیاسی قدرت طلب مطلق است که حاضر نیستند با همدیگر همکاری کنند و در کنار یکدیگر بایستند.
وقتی که فرض کنیم تصادفی در خیابان صورت میگیرد و افرادی شدید زخمی میشوند، بخش اورژانس به کمکهای تعجیلی و اضطراری و فوری اقدام میکنند، نه اینکه بلافاصله اشخاص مجروح را جینگ و واجینگشان را درمان و معالجه.
مسائلی را که جنابعالی طرح کرده اید، مباحثی هستند که هیچ ربطی فعلا به وضعیّت عاجل و اضطراری امروز ندارند؛ بلکه مباحثی هستند که به نمایندگان مجلس منتخب مربوط میشوند و مسئولان ذیربط در آینده ایران پس از خلع آخوندها که البته به شرط اینکه ایران و ایرانی در فردا، بقایی داشته باشند!.
بحث کردن در باره مسائل مملکتی، هیچوقت به پایان نخواهند رسید. کار انتقاد به معنای امتیاز دادن به حسن و حسین و امثالهم نیست. کسانی که می آیند در باره کلیّات نظر میدهند، حدّاقل باید بتوانند توضیح دهند که بدون بررسی حدّاقلها و جزئیات چگونه میتوان کلیّات را ساخت و پرداخت. در کلیبات تمام آدمها همنظرند و همسو و موافق و صد در صد راضی، ولی در جزئیات است که کشمکشها و تضادها و نفرتها و بیزاریها و جنگ و جدالها شروع میشود. بنابر این تا زمانی که برنامه حدّاقل را نتوان برغم تمام نقائصی که دارد، پذیرفت و دست به کار شد و سپس در باره نتایج کار با گشوده فکری، باهماندیشی و انتقاد کرد و سپس تصممیهای مشترک گرفت، اگر هزار سال نوری نیز در باره کلیّات بحثهای خارق العاده آکادمیک و یا اگر خیلی دوست میدارید به شدّت علمی کرد، مطمئن باشید که درب فلاکتها بر همین پاشنه ای خواهد چرخید که تا کنون چرخیده است.
دیگر اینکه گرایشهای مختلف در تاریخ ایران از دوران مشروطه تا همین امروز، حسب تاریخچه کرد و کارهایشان قضاوت میشوند؛ نه حسب دلبستگیها و وابستگیهای اعضآء یا هوادان یا طرفداران آنها. اگر گروهی/حزبی/سازمانی به دلایل تاریخچه نکبت بارشان شماتت میشوند، بدانید که لیاقت شماتت شدن را دارند و گر نه کسی غرضی و خصومتی ندارد. داوریهای من در حقّ گرایشها و احزاب و سازمانها و گروهها و شخصیّتها بر شالوده کرد و کارهایشان و نتایج رفتارهایشان در جامعه ایرانی است؛ نه ادّعاها و اعتقاداتشان.
من سالهاست توان بالا بالاها رفتن را ندارم؛ زیرا در پیچ و خم جزئیات مسائل و فلاکتهای مردم میهنم به شدّت در حال فراز و نشیب رفتنهای طاقت فرسا هستم. هنوز مثل دیگران آنقدرها باد هوا در پوستم نرفته است تا همچون خس و خاشاک بر بالای دیوارها نشینم. سنگینی معضلات میهنی، مرا به اعماق ریشه های تاریک مسائل تاریخ و فرهنگ مردم میهنم فرو افکنده اند. به همین دلیل، چشم اندازهایم فقط گرداگرد وطن را میبینند و مثل از ما بهتران بالا بالاها را نمیتوانم ببینم و سرم گیج میرود. من در کنار همین ملّتی هستم که نامشان ایرانی است و سخت فرسوده شده بیدادگریهای حاکمان بر سرنوشتش و قربانی فرزندان ناخلفی که هیچوقت در خدمت میهن و مردمش نبودند. به همین دلیلم فقط بر آنانی آفرین میگویم که پهلوان میدان همآوردی با فلاکتهای وطنی هستند. بحث در باره اختلاف عقاید را میتوان از دوران بلوغ تا توی گور ادامه داد و انتهایی نخواهند داشت. ولی کو و کجایند پهلوانان میدان کارزار مشکلات عاجل و فوری میهن در اکنون و اینجا؟. ایراد و انتقاد و گریزپایی و مسئولیّت نپذیرفتن، با سنجشگری هیچ سنخیتی ندارند؛ بلکه فقط نشانگر عجز و بی خاصیّتی مدّعیان است که هنر همپایی و همکاری و همعزمی را نمیدانند با توجیات خاص خودشان؛ ولو اتکیت علمی و پژوهشی و فلان و بیسار را بر پیشانی و بازو داشته باشند.
شاد زی و دیر زی!
فرامرز حیدریان

من از حافظه ام کمک میگیرم. ولی جزئیاتش را میتوان در آرشیو تلویزیون ایران احتمالا پیدا کرد. اگر مغز آچمز و بی خاصیّت تمام مدّعیان گرایشهای مختلف را که هیچگاه مرد میدان آزمونگری نبوده اند؛ ولی فقط در سنگرهای عقیدتی خود، برج و باروهای پدافندی ساخته اند تا علیه دیگران خصومت کنند بر روی همدیگر بریزید، به اندازه یک هزارم شعور و فهم «مهدی بازرگان» نمیشوند. مهدی بازرگان در دوران دولت موقت و تمام مشکلاتی که حادث شده بود و لشگر معترضین به های و هوی افتاده بودند، یک مثال عالی زد که واقعا شنیدنی و شایان تامل است. وی گفت که فرض کنید در خانه ای مابین اعضایش دعوا مرافعه میشود و زد و خورد. هر کسی نیز برای دفاع از خودش به انواع و اقسام وسایل چنگ میندازه تا بر سر دیگری بکوبد. در این گیر و دار، شیشه های پنجره خونه شکسته میشوند. یخچال و میز و صندلی و مبلمان به گوشه کنار پرتاب میشوند. در و دیوار به انواع و اقسام لجنیّات آلوده میشود. لولای درب خونه جا کن میشه و درب خونه تکه تکه میشه. فرشهای خونه پاره پوره میشن تا بالاخره یا همسایه ها دخالت میکنن یا خود اعضای خانواده از نفس می افتند و سرانجام آشتی میکنند. بعد از آشتی برای اینکه دوباره زیر یه سقف زندگی کنند، مجبورند که اقدامات عاجل و ضروری را اجرا کنند تا نم نم به ترمیم خسارات موفق شوند. اول بر میدارند یه پتو می آویزند به پنجره ها. بعد چند تا گلیم می ندازن زیر پاشون و همینطور تا در فرصت مناسب، قطعات داغان شده را نوسازی و ترمیم کنند.
جنابعالی آمده ایدعین خیلیهای دیگه، کلیّاتی را مطرح کرده اید که پشیزی ارزش ندارند و راه به جایی نیز نمیبرند. همچون دیگران، نه ایده ای از خودتان دارید، نه ابتکاری و نه هنری و نه چشم اندازی و نه حدّاقل بینشی که صنّار سی شاهی بیارزه و کاربردی داشته باشد. تصوّر میکنید که با ردیف کردن مفاهیم بیگانه که در تغار تجربیات و تاریخ و فرهنگ بیگانگان سابیده شده اند و ذکر امثله به مسائل حادّ مردم ایران و وضعیّت هولناک فعلی پاسخ درخور داده اید. آقای مرادی! خشمگین نشوید. بیایید پایین. بیایید پایین و روی زمین راه برویید؛ نه روی زمین کشورهای باختری و ینگه دنیا و آسیای دور و غیره و ذالک؛ بلکه روی خاک وطن خودتان تا بشناسید مردم و تاریخ و فرهنگ و رنج مردم خودتان را. بعدا در فکر این بیفتید که از کجا باید و ممکن است و بر شالوده کدام حدّاقل امکانها میتوان گامهای؛ ولو پنج متری را برای گلاویز شدن با مشکلات و بدبختیهای هزاره ای مردم خود برداشت. متعاقبش در مغز و زبان خویش از ایده آلها و آرزوهایی سخن بگویید که از خاک وطن تا سیاره مشتری با واقعیّتها و عینیّتهای مردم ایران فاصله دارند.
آقا جان!. برنامه حدّاقلی برای خلع متصدّیان کندوی فقاهتی به معنای برنامه ریزی در خصوص تک تک شاخه های مختلف مقولات اجتماعی و کشورداری نیست که هر گوشه اش به متخصّصین و کاردانان و کارشناسان و خبرگان و مسئولان آگاه و فنّ شناس محتاج و ملزومند و کار شما و من و هزاران نفر امثال ما نیست و پروژه هایی هستند که سالیان سال به فعالیّتهای شبانه روزی وابسته اند تا بتوانند حدّاقل بهره ها را برای جامعه ایرانی داشته باشند.
کار تلاش برای خلع دستگاه آخوندی که بر خطرناکترین مکان؛ لانه تبهکاری و جنایت خودشان را برپا داشته اسن [خدا و دین و سرای دیگر]، کار من بمیرم تو بمیری . نه خواهش میکنم قربان. شما اول. نه تمنّا میکنم. استدعا میکنم جنابعالی اول، اصلا و ابدا نیست. کار هوشیاری و درایت و صبوری و فراخبینی و بسیار پُر مسئولیّتی است آقای مرادی.
این شعارهایی که جنابعالی داده اید، همه این حرفها را حزب منحله و مزخرف توده و بدنبالش اقمار کوچک و درشت آن نیز سالیان سال کلّی بافی کردند و به دلیل اینکه هیچ مغزی برای اندیشیدن نداشتند و ایده ای و فکری نیز از خود نداشتند و هیچکدامشان نیز «رجل و شخصیّت سیاسی» نبودند، مملکت را دو دستی با احترامات مترقیانه به دست آخوندها سپردند و افتحار حمّالی اقتدار و قدرت آنها را تا امروز به دوش گرفته اند.
آقای مرادی بیایید پایین. بیایید پایین و از میان کوچه و بازار و بیابونها و کوهها و دره ها و دشتها و کویرهای و از همه مهمتر از میان رنجها و بدیختیهای مردم میهن خودتان عبور کنید. ایران ما بعد از خلع آخوندها فقط به «موسیقی و رقص و آوازه شبانه روزی در سراسر ایران» محتاج و ملزوم است. حدآقل برای مدت دو سال تمام و به طور شبانه روزی تا این ملّت بالاخره بتواند «روح و روان داغان شده اش» را بازیابد و شوق به زندگی و زیستن را پیدا کند تا کم کم به آبادانی خانه و کاشانه خودش ترغیب و تشویق و امیدوار شود. کار آنهایی که مراتب خلع آخوندها را بدون هیچگونه خونریزی امکانپذیر میکنند، فقط باید این باشد که هوشیاری خود را و امنیّت مردم را تامین و مراقبت کنند و نم نم و گام به گام به برطرف کردن مشکلات با حوصله و صبوری برنامه ریزی کنند و پروژه های آبادانی را در اختیار کاردانان و مجریان بگذارند.
از امروز به فردا، هیچ چیزی یکشبه حاصل نمیشود. حتّا جنابعالی نیز اگر همین امشب با همسر خودتان عشقبازی کنید، فردا صبح یک پسر یا دختر کاکل زری شیرین زبون بر سر سفره خودتان نخواهید داشت. همسر شما باید نُه ماه تمام عذاب بکشه و عین مار به خودش بپیچه تا نطفه جنابعالی ثمر دهد. از یک نفر که نه، از یک گروه فرض کنیم پنج نفره به سرپرستی شاهزاده رضا پهلوی، چگونه میتوان توقع داشت که معضلات و مسائل هزاره ای مردم ایران را، یکشبه حلّ و فصل کند؛ آنهم در جایی که پُرمدّعاترینها، من منم کن ترینها، عربده کش ترینها، باد به غبغب اندازهای بر ما مگوزید به جای همکاری و همپایی و همعزمی با شاهزاده رضا پهلوی، آمده اند و تمام همّ و غمّ خودشان را بر این گذاشته اند تا ملّت در زیر گیوتین حکومت فقاهتی قلع و قمع بشود؛ ولی «شاهزاده رضا پهلوی» در هیچ کجا آفتابی نشود!. چگونه آقای مرادی گرامی؟. آیا توضیحی هم دارید که صنّار سی شاهی اعتبار داشته باشد و پذیرفته شود؟.
شاد زی و دیر زی!
فرامرز حیدریان