نقدی بر مقاله‌ی آقای ارشان آذری

1- من شخصا حتّا شاهزاه رضا پهلوی را نه رهبر و پیشوا و ناجی و و فلان و بیسار میدانم؛ نه دیگران را به چنین القابی مستحق و لایق. ناجی ملّت ایران، خود مردم ایران هستند. ولی انسانهایی وجود دارند، مثل شاهزاده رضا پهلوی و احتمالا دیگرانی که میتوانند در نجات ملّت از فلاکتها، نقش اساسی ایفا کنند. شاهزاده خودش بارها و بارها گفته است که فقط به حیث انسانی که میهنش و مردمش و سعادت آنها را دوست دارد در تحوّل جامعه ایرانی به سوی نظام کشورداری که لایق ایران و مردمش باشد، سهیم میشوم. فقط گفتن این حرف کفایت نمیکند؛ باید بالاخره برنامه ای داشته باشد. وی تا جایی که امکانش هست، حدّاقلهایی را طرح میکند. دیگران اگر اشکالات کلیدی در طرح شاهزاده میبینند، نباید از دور نق بزنند؛ بلکه باید در میزگردی که حضور فیزیکی دارند، به تصحیح طرح همیاری کنند؛ نه تخریب قضیه به طور کلّی از ترس اینکه مبادا شاهزاده در فاز نهایی، منتخب مردم شود. وقتی کسانی با احتمالات و بددلیها به موضعگیری میپردازند، دیگه نمیشه گفت که طرفهای ایرادگیر، نیّت خیری دارند؛ بلکه باید در زیر و پشت مواضع به ظاهر منطقی و اصولی و اسلوبی آنها، مقاصد اصلی رقابت سیاسی را کشف کرد.
2- شفافیّت در برنامه ها هیچوقت به معنای این نیست که در واقعیّت اجرایی نیز عین همان شفافیّت برنامه ای صد در صد رخ خواهد داد و به نتایج دلخواه خواهد رسید. مسائل انسانی از الف تا ی در دایره محاسبات ریاضی و هندسی قرار ندارند تا بتوان هر چیزی را قیراطی محاسبه کرد و به نتایج قطعی رسید. در کلیدی ترین مسائل، همواره انسانها در بستر فراز و نشیب عواطف و احساسات و غرایز و امیال و سوائق گوناگون هستند که کار را خیلی سخت و پیچیده میکنند و چه بسا به هیچ نتیجه مقبولی نیز نرسیم. اصل اساسی را باید بر این گذاشت که دایره همکاری را با علم کردن بهانه ها ترک نکرد و موضع تدافعی و خصومت نگرفت؛ بلکه همچنان در کنار میزگرد ماند و به همکاری و همعزمی همّت کرد؛ ولو به شخصه یا از لحاظ تشکیلاتی و فلان و بیسار در گامهای اول به هیچ جایی نرسیم.
3- محبوبیّت انسانها از فروزه های شخصی و غیره و ذالک ریشه میگیرد. ولی صرف محبوب بودن دیگران و ناشناس بودن یا چندان مطرح نبودن من و تشکیلاتم، دلیل بر این نمیشود که من از همکاری و همعزمی و همپایی واپس نشینم و به سهم خودم کاری برای مردم و میهنم نکنم. چیزی که اصالت داشته باشد، اگر امروز به کار نیاید، در مرحله ای دیگر، چاره ساز خواهد بود؛ زیرا زندگی، مملو از مجهولات و غافلگیریهاست. نگاهی ساده به حضور و نقش احزاب سیاسی در یکی از کشورهای غربی کفایت میکند تا ما به این اصل اساسی پی ببریم. فلان حزب نوپا در گامهای اول در انتخابات شاید صد رای نیز نیاورد، ولی دو سال بعد میبینید که همان حزب، دو سوم آرا مردم را به خودش اختصاص داده است. مسئله کیفیّت و اصالت است که مهمه؛ نه کمیّت و قدمت.
4- همانطور که گفتم در دایره سیاست به حضور پیران معتقد نیستم به دلایل تامّلاتی و تجربی. من منکر تجارب پیران نیستم به همین دلیلم گفتم که بهتره تحریر کنند تجارب خودشان را تا دیگران از آنها انگیخته شوند. نگفتم که تجارب آنها بی اعتبارند. حضور پیران در سیاست به دلیل اینکه حاضر نیستند به خطاها و اشتباهات خودشان اعتراف کنند و در صدد تصحیح آنها بر آیند یا حتّا مسئولیّت اشتباهات را به عهده بگیرند، خطرناک است. آیا شما در جایی دیده اید یا خوانده اید یا شنیده اید که مثلا خامنه ای گفته باشد که من اشتباه کردم و مسئولیّت آن را به عهده میگیرم و برای احترام به مردم، عذرخواهی میکنم و از پست و مقام خودم استعفا میدهم؟. خامنه ای ایمان مطلق دارد که مردم ایران، صغیرند و ایشون ولی آنهاست!. جوانان به رغم اشتباهاتی که میکنند، دست کمش دلاوری را دارند که به تصحیح خطاهای خود میکوشند و مهم تر از همه، قبول میکنند که اشتباه کرده اند و مسئولیّت اشتباه را میپذیرند.
5- در ختم کلام بگویم که من همچنان بر این اندیشه ام که طیف اپوزیسیون متنوّع به دلیل اینکه نمایندگان خودشان را معرفی نمیکنند و هیچکدام نیز حاضر نیستند با شاهزاده همکاری کنند، از نظر من، کاملا آچمز و حقیر هستند؛ زیرا در قبال ایران و مردمش، هیچگونه حسّ مسئولیّتی ندارند. امیدوارم تاریخ این روزها و فرداها، خلاف نظر مرا اثبات کند.
شاد زی و دیر زی!
فرامرز حیدریان

1- سعی میکنم مختصر صحبت کنم و توضیح کشّاف نمیدهم. شما نوشته اید که شفّافیّت به معنای پاسخگویی صادقانه به پرسشهای مردم است. آیا این شفافیّت صداقتمدار فقط مشمول شاهزاده رضا پهلوی میشود یا مشمول تمام مدّعیان اپوزیسیون؟. مثلا آیا آقای مسعود رجوی – چنانچه زنده باشد البته – نیز باید در پاسخگویی به پرسشهای مردم، حضور فیزیکی خودش را نشان دهد تا مردم به صداقت مثلا ادّعاهایش پی ببرند از طریق پرسش و پاسخ؟. بالاخره مجاهدین یه عمریه که شعار میدهند: «ایران، رجوی - رجوی ایران!». آیا مردم حق دارند بفهمند و بدانند که آقای رجوی و سازمانش، چه برنامه ای برای ایرانیان دارند یا محقّ و مجاز نیستند؟. آیا ایشون و همسرش و دیگر فعّالان عرصه سیاست، خود را تافته جدا بافته ای میدانند و معصوم از هر خطایی و ملزم و متعهد نبودن برای پاسخ دادن به پرسشهای مردم؟ و همینطور دیگر گرایشها و تشکیلاتها و سازمانها و گروهها و حزبها از نمایندگان چپهای ایدئولوژیکی بگیرید تا بیاید به مصدّقیها و لیبرالها و سوسیال دمکراتها و غیره و ذالک. نمیتوان رعایت قوانین راهنمائی و رانندگی را از دیگران خواست؛ ولی خودمان و خانوادمان هر طور دلمون خواست رانندگی کنیم و هر جا عشمون کشید، پارک کنیم؛ حتّا در پیاده روها.
2- هیچ متنی به خودی خود، به نتیجه نمیرسد؛ مگر اینکه از کانال دادگاه سنجشگری حسب تجربه های فردی و عمومی یا به عبارت دیگر، تجربه های متفاوت عبور نکند و خودش را به محک نزند. به عبارت دیگر، متنی که صحت و سقم آن از نتایج گفت و شنود انگیزشی و راهگشایی به دست نیاید؛ نه از قیل و قال و جرّ و بحثهای مزخرف دفاعی و پدافندی عقیدتی/ایدئولوژیکی/مذهبی و امثالهم که به شدّت در شبکه های اجتماعی، رایج و شایع هستند، پشیزی ارزش ندارد و فقط روضه ایست که بر سر منبر خوانده میشود.
3- «صداقت داده ها» یعنی چه؟. چگونه میتوان چنان داده های صدّیق منظور نظر شما را تهیّه کرد؟. ضامن صدّیق بودن داده ها کیانند که شما یا دیگران به «داده هایشان» بخواهید اطمینان کنید و یقین داشته باشید که رد خور ندارند و با واقعیّتها اینهمانی تطبیقی دارند بدون هیچ اله ای و بله ای؟.
4- من «دفاع احساسی» از شاهزاده نکرده ام و ایشون نیز به دفاعیات احساسی هیچکس محتاج نیستند. من صحبت از مسئله ای کرده ام که تمام رقیبان سیاسی نمیخواهند اصلا به دایره بحث، کشیده شود؛ آنهم اینکه مدّعیون اگر صداقت وجدانی در ادّعاهایشان دارند، باید راستمنش باشند و خودشان را در میدان رقابت و هماوردی با شاهزاده به محک بزنند. کنار گود ایستادن و نق زدن، هیچ چیزی را اثبات نمیکند، سوای اینکه مدّعیان اصلا مستعد و اهل دامنه سیاست نیستند. فقط کارشان و هنرشان، سنگ انداختن است.
5- من گروههای سیاسی را تحقیر نکرده ام، آنها خودشان در فاصله نیم قرن اخیر اثبات کرده اند که در حرف و عمل، واقعا حقیرند و آچمز؛ وگر نه محال بود که حکومت گیوتینی آخوندها بتواند یک سال نیز در ایران دوام آورد. مواضع انتقادی من نسبت به مدّعیان اپوزیسیون، محصول و پیامد بررسی بی محابا و بی تعارف رفتارها و گفتارها و کردارهای فعّالین آنهاست.
6- از قدیم الایّام گفته اند که در مثل مناقشه نیست. من داستان «بز و گوسفند» را برای این آوردم که دیگرانی نخواهند اصل قضیه را نادیده بگیرند و بپردازند به حواشی بی خود و بی جهت. درُست مثل آدمی که به دیدن «تاج محلّ» برود و به جایی دیدن آنهمه زیباییها و هنر و غیره و ذالک، فقط موشی را ببیند که از توی سوراخی در اومده و به سوراخی دیگر خزیده و سپس تمام «تاج محلّ» را به لانه موشها تعبیر و تفسیر کند.
7- نه تنها تجربه؛ بلکه تامّلاتم و نگرش عمیق به تاریخ و فرهنگ مردم ایران به من آموزانده اند که ریشه بدبختی و ذلالت و نکبت تاریخ ایران معاصر از عواقب حضور و نقش «پیر پاتولها» در سیاست بوده است تا همین امروز. خواه در نقش فونکسیونر بوده باشند. خواه در نقش مشاور. برای مثال: «مصدّق» و «خمینی» و «خامنه ای» و پیران کپک زده در «مجمع تشخیص مصلحت نظام». اگر ایران، روزی روزگاری، بقایی از آن ماند و مدّعیان ایراندوستی و مردمدوستی یاد گرفتند که ایران و مردمش را فراتر از تمام سازمانها/تشکیلاتها/مذهبها/ایدئولوژیها و منافع فردی و خانوادگی و قومی و غیره و ذالک بدانند، آنگاه در سیاست فقط به انسانهایی باید میدان داد که سنشان مابین سی تا پنجاه باشند. پیر پاتولهای مجرب بهتره که خانه نشین شوند و به تحریر تجربیات خودشان بدون دخالت در سیاست همّت کنند. همین کفایت میکند؛ علّتش نیز این است که زندگی هرگز چهره یکدست و ثابت ندارد تا اظهار لحیه و مشاوره پیرپاتولها بخواهد پاسخگو و شاهکلید راه حلّ هنگامهای مجهول در آینده نسلها باشند. هیچ تجربه ای، انتقال پذیر نیست؛ بلکه فقط میتواند انگیزنده باشد. به همین دلیلم، نیاکان ایرانیان در تضاد با «حکمت و پند و اندرز و رهنمون و امثالهم» بودند. آنان میدانستند که زندگی، کورمالی در تاریکسیت برای زایش هنرهای فردی در رویارو شدن با مشکلات و مسائل عصر خود. دیگران فقط میتوانند اگر حرفی برای گفتن داشته باشند، فقط انگیزنده باشند؛ نه نقش گذار و متعیّن کننده قطعی سمت و سوها برای امروز و فرداها.
شاد زی و دیر زی!
فرامرز حیدریان

1- قبل از اینکه بخواهم حرفی بزنم، لازم میدانم نکته ای را تاکید کنم. من اگر بیایم حرفهای تلخی بزنم از سر ناگزیری و مسئولیّت، آنگاه حرفهایم به تریج قبای کثیری برخواهد خورد و فوری حرفهای تند و تیزم را قیچی خواهند کرد و از آنها استوری اینستاگرامی و برنامه یوتوبی دُرُست خواهند کرد برای فیل هوا کردن و در نقّاره و دهل توپیدن که بله بیایید ببینید آقای «حیدریان» چه صحبتهای آنچنانی میکند. امّا هیچکس حاضر نیست اینهمه استدلالها و برهانهای خدشه ناپذیر سی سال تلاشهای انتقادی مرا حتّا یه جمله شان را در جایی ذکر کند یا به روی مبارک خود بیاورد که اینهمه حرف حساب را باید پذیرفت. داستان من و دیگران، عین داستان «بز و گوسفند» است که اگر یک بار از روی جوی آب بپرم و دمبم به هوا بره، آنگاه بزها فریاد میزنند که آهای دیدیم. دیدیم. بعدش ریتم میگیرند و همچون داستان سماع درویشان را در مثنوی: «خر برفت و خر برفت و خر برفت» سر خواهند داد و آواز خواهند خواند که «دیدیم، دیدیم، دیدیم». غافل از اینکه من هر روز مال حضرات را میبینم و به روی مبارک خویش نمی آورم. در هر صورت بگذریم و بپردازم به برخی صحبتهای شما.
2- محال است شما در سراسر این کره زمین، یه نفر از مدّعیان عرصه سیاست واویلا و نکبتی وطنی را پیدا کنید که مخالف عصر پهلویها باشد و بخواهد منکر این باشد که تمام بدبختیهای فعلی مردم ایران سر این بود که احزاب و سازمانها و گروهها در عصر پهلویها؛ مخصوصا پهلوی دوم ممنوع بود و اجازه فعالیّت نداشتند تا بتوانند در رشد آگاهی مردم و بالاندن دمکراسی فعّال و سهیم باشند تا ایران و مردمش به این روز نیفتند. هر کسی از مخالفان سلسله پهلویها را به حرفهایشان گوش کنید یا نوشته هایشان را بخوانید بر این مسله انگشت تاکیدی میگذارند و زیرش را صد بار خط میکشند و با انواع رنگها برجسته. امّا من آدمی نیستم که با این حرفها از میدان به در برم؛ بلکه با آنچنان ریشخند تحقیر آمیز با تک تک حضرات رویاروخواهم شد که حتّا فراموش کنند نام خودشان چیست. من تایید و تصدیق میکنم که همه اتّهامات به محمّد رضا شاه فقید، صحت دارند. ولی یک سئوال ساده دارم و امیدوارم مدّعیان عربده جو، شهامت پاسخ آن را داشته باشند – هر چند میدانم که ابدا ندارند – و سئوالم این است که چرا بعد از نیم قرن مقیم بودن در کشورهایی که آزاد هستند و صفت دمکراسی و گفت و شنود را با خود یدک میکشند، هیچکدام از اینهمه مدّعیان رنگارنگ اپوزیسیون نتوانسته اند تا امروز در کنار شاهزاده بایستند و حدّاقل با او صحبت یه قل دو قل کنند؟. در غربت وانفسا و دربدری و تبعید که دیگر اراده و شمشیر محمدّ رضا شاه فقید حاکم نیست تا کسانی بخواهند بهانه بتراشند برای بی عرضگیها و بی مایگیها و آجمز بودنهای خود؟. مشکل در چیست آقای مرادی؟.
3- من نمبفهمم منظور شما از «شفّافیّت» چیه؟. اگر شفّافیّت، چیزی مثل لخت شدن شاهزاده باشد، گمون نکنم که حتّا اگر کون پتی از وسط خیابان رد شود، شما یا کثیری دیگر از آدمها مقرّ بیایند که بله، شاهزاده دیگه الان واقعا «شفّاف شفّاف» عین آب زلال شده اند!. و احتمالا اگر کسی بخواهد پارچه ای، لنگی به دور شاهزاده بپیچد تا عورتش معلوم نباشه، با لطف پدرانه به او خواهد گفت که آقا اجازه بدهید من، شفّاف شفّاف بدرخشم!. آقای مُرادی گرامی، شفّافیّت در چه چیزی و در چه زمینه ای؟ بعدش منظور از «قابل سنجش بودن واقعیّت» یعنی چه؟. میزان و مزنه برای سنجشگری واقعیّتها را چه چیزی تعیین میکند؟. و واقعیّت چیست؟. «مستند عینی» را چگونه میتوان تهیّه کرد و از چه راههایی؟. سندیّت و اعتبار هر چیزی بر شالوده چه چیزی مشخّص میشود؟ آیا از لحاظ کمیّتی یا کیفیّتی؟. گیرم که مثلا «سازمانی/تشکیلاتی/فرقه ای/ایدئولوژیی و امثالهم» به جای یک میلیارد طرفدار، هفتصد تیریلدیارد، طرفدار و خاطر خواه داشته باشد، آیا کمیّت، دلیل متّقن برای «حقّانیّت داشتن» است؟. اگر اینطور باشد، جمعیّت مسلمانان در سراسر دنیا تقریبا یک میلیارد و هفتصد و خورده ای میلیون نفر میشوند. چرا شما یا دیگران «مسلمان» نمیشوید و اشهد نمی خوانید؟.
4- شما وقتی که در راه هستید، هیچوقت بساط میهمانی آنچنانی پهن نمیکنید و انواع و اقسام غذاهای خوشمزه ایرانی را برای همراهانتان سرو نمیکنید بر سر سفره؛ زیرا به خیلی از امکانها دسترسی ندارید؛ بلکه به حدّاقل ترین امکانهای مثلا ساندویچی برای نمردن از گشنگی و یه قمقمه آب برای رفع تشنگی قناعت میکنید تا به مقصد و منزل برسید. وقتی که شاهزاده رضا پهلوی، صحبتی از نوع نظام کشورداری نمیکند و آن را به انتخاب مجلس موسسان وامیگذارد، به معنای از زیر بار مسئولیّت گریختن و ناشّفاف بودن یا واقعیّت گریزی نیست؛ بلکه کاملا بر عکس،، خیلی هم واقع بین است و هرگز شعارنده نیست و مرز و حدّ خودش را میشناسد. احمق هم نیست. اگر جاه طلب بود، از همون اول میگفت که مرغ، یه پا داره درست مثل خمینی که به مردم گفت «جمهوری اسلامی»، نه یه کلمه زیاد، نه یه کلمه کم.
5- حقیقت تلخی که هیچکدام از مدّعیان اپوزیسون نمیخواهند بپذیرند و به آن مقر بیایند، اینست که فعالیّتهایشان فقط برای به کرسی نشاندن اراده و برنامه و مرام سازمان و تشکیلات و حزب و گروه و فرقه خودشان بوده است؛ نه برای آزادی ایران و مردمش بدون هیچ تبعیض و استثنایی. شاهزاده مدام از روز اول در کنار مادر بزرگوارش شهبانو فرح مدام ورد زبانشان سه کلمه بوده است: « ایران، مردم، آزادی».
6- شما صحبت از «صداقت» کرده اید. انصافا چند نفر را دور و بر خودتان میشناسید که انسانهای صادقی در حرف و عمل باشند. من به حیث یه ایرانی خیلی دلم میخواهد که مثلا صداقت «مسعود رجوی» را – اگر زنده باشه البته! – تجربه کنم و یه مصاحبه یه ساعته با ایشون داشته باشم برای پرسیدن چند سئوال ساده و پیش پا افتاده. ایشون را کجا میتوان پیدا کرد برای به محک زدن صداقتش؟. در تبلیغات و شعارها و هوچیگریهای هوادارانش و فعالینش؟. یا در حضور فعّال و آشکارش در ملاء عام و در میان مردم و آمادگی او برای ارتباط مستقیم جهت گفتگو با مردم در شبکه های اجتماعی؛ آنهم حدّاقل با طرفداران و مخلصانش؟. صداقت آقای رجوی را شما از کجا میتوانید برآورد و از آن، اطمینان حاصل کنید؟.حسب عملهای او در واقعیّت میدانهای همآوردی؟ یا در شعارها و توهّمات سازمانی؟. آقای رجوی و سازمان کذّائی اش را اگر بر روی هم بریزید، هیچوقت به اندازه یه تار موی گندیده برادر فقیدش «کاظم رجوی» نیز نخواهند شد که زیباترین شعرها را در وطندوستی و مهر به ایران سروده بود؛ آنهم در بیست و سه چهار سالگی. من دارم آثارش را.
7- شاهزاده رضا پهلوی، قانونگزار نیست که بخواهد حقوق اقوام و زنان ایرانی را تعیین کند. شاهزاده، فیلسوف نیست که بخواهد در باره مُعضل دادگزاری/عدالت بیندیشد و چم و خمهای آن را بازشکافی فکری کند برای حقوقدانان. شاهزاده متخصّص امور اقتصادی نیست تا بخواهد که در باره بودجه کشوری و نحوه توزیع آن بر حسب وضعیّت استانها تصمیم تقسیمی بگیرد. این کاریست به عهده نمایندگان مجلس برگزیده؛ نه شاهزاده که ممکنه حتّا نداند اقتصاد را با صاد مینویسند یا با سین سه دندونه یا با ث سه نقطه. شاهزاده همچنین لوکوموتیوران نیست که بداند قطار گذار از ولایت فقاهتی از کدام تونل عبور میکند تا از پشت میکروفون به مسافرین اعلام اخبار کند؟. همانطور که خودتان نوشته اید، «سیاست واقعی در میدان آزمون و برنامه‌ریزی مشخص سنجیده می‌شود». سالهای سال است که شاهزاده به انواع و اقسام تلاشها برای گردآوری مدّعیان اپوزیسیون در کنار یکدیگر آنهم با حدّاقل رئوس مشخّص و گویا همّتها کرده است. ولی هر بار، حضرات مدّعو بوده اند که پا پس کشیده اند و به هر نوع تبلیغات خصومت آمیز علیه شاهزاده با تمام انرژی همّت سرسام آور کرده اند.
8- شاهزاده بارها و بارها به زبانی گویا و بدون تعارف گفته است که تاریخ در باره پدر بزرگ و پدرم قضاوت خواهد کرد. اگر شما آقای مرادی، پدرتان یا پدر بزرگتان، اقدامهایی کرده باشند، هیچ آدم با شعوری نمی آید شما را مسئول اقدامهای آنها خطاب کند و توقّع داشته باشد که شما پاسخگوی رفتارهای پدر بزرگ و پدرتان باشید. کجای دنیا این رسمه آقای مرادی؟. تمام اینجور حرفها فقط بهانه اند برای کوبیدن شاهزاده و از میدان به در کردن او.
9- من نمیخواهم بحث را پر دامنه کنم. ولی کسی که نمیخواهد آب بیاورد، حق ندارد کوزه را بشکند. باید اینقدر شهامت داشته باشد که بگوید من حاضر نیستم بروم آب بیاورم و میخواهم که همگیتان از تشنگی مُردید. ولی حقّ اینکه کوزه را بشکند، ندارد. حقّ اینم نیز ندارد که برود از دور با سنگ قلاب برای شکستن کوزه اقدام کند. خیلی صمیمانه اگر واقعا صداقتی دارد و مردم ایران و میهن را دوست دارد، راحت بگوید من همکاری نمیکنم و مانع پیش راهتان نیز نمیشوم. همین.
10- از همه این صحبتها که بگذریم، همچنان بر این نکته تاکید کنم که مشکل آنانی که با شاهزاده، حاضر به همکاری نیستند، اصلا مشکل عقیدتی نیست. مشکل سیاسی نیز نیست. مشکل برنامه و فلان و بیسار نیز نیست. تنها مشکل حضرات، مسئله «رقابت» است. اگر بخواهیم منصف باشیم و فرض را بر واقعگرایی شما بگذاریم و بگوییم که ایران حسب آمار دم دست هشتاد میلیون جمعیّت دارد. از این هشتاد میلیون، چهل و هفت میلیونش واجد شرایط انتخابات هستند و امروز نیز شرایط مساعدی ایجاد شده است برای انتخابات و در این انتخابات نمایندگان پانزده گرایش مختلف و متفاوت حضور دارند. حالا بازم فرض را بر این میگذاریم که از میان چهل و هفت میلیون واجدین شرایط، ده میلیون نیز به طور کلّی مایل به هیچ انتخاباتی نیستند و بر این عقیده اند که همه سر و ته یه کرباسند و آنانی که تمایلی ندارند زنان و مردانی باشند که زنان بگویند به یه ورش و مردان بگویند به تخمم. میماند سی و هفت میلیون باقیمانده. من الان صمیمانه بگویم که حتّا اگر در میان نمایندگان گرایشها، شخص «فرّخ نگهدار» نیز کاندید باشد. شما خیال میکنید چند نفر به آقای «نگهدار» رای خواهند داد؟. من الان به شما میگویم چند نفر آنهم با نامشان.: 1-رضا فانی یزدی 2- ملیحه محمّدی 3- احتمالا از سر رو در بایستی نیز رقیه دانشگری. همین. بیشترین رای را من تضمین میکنم که شاهزاده خواهد آورد. این را نیز تذکّر دهم که قبل از اینکه نتایج انتخابات اعلام شوند، حضرات سردمدار سازمان مجاهدین، مصدّقیون، لیبرالها، چپهای ایدئولوژیکی و سوسیال دمکراتها، هر کدامشان در جیبهایشان یه طناب دو متر و نیمی آماده دارند؛ نه برای اینکه بلایی سر کسی بیاورند؛ بلکه از سر اعتراض برای حلق آویز کردن خودشان که چرا «شاهزاده رضا پهلوی»، بیشترین آراء را آورد. همین. مشکل در جای دیگریست آقای مرادی گرامی. مشکل را هزار و خورده ای سال پیش، «فردوسی طوسی با زبانی سلیس بر زبان رانده است». خودمان را فریب ندهیم و دنبال بهانه نیز نگردیم. مشکل مدّعیان اپوزیسیون هرگز «مردم و میهن» نیست؛ بلکه مشکل در تک تک خودشان است که نمیتوانند از چنبره اختاپوسی اعتقادات پوسیده و جاه طلبیهای ناحقّ و بی لیاقتیهای ذاتی به در آیند و انسانهای رادمنش و مرد میدان همآوردی شوند. ناگفته نگذارم که نخبگان و پیر پاتولهای همیشه خودمحور به کار سیاست نمیخورند. سیاست، انسانهای جوان میخواهد. «جمشید جم»، شاه جوان بود. «بهرام گور»، شاه جوان بود. ایده آل فرمانروایی و کشورآرایی، حضور و نقش جوانان بوده است از روز اول تاریخ و فرهنگ ایرانیان. به همین دلیلم در شاهنامه، پادشاهی ایران به «پسر کهتر= ایرج» واگذار شد. «ایرج»، پادشاه ایران میشود؛ نه سلم که برادر بزرگتر بود. پیر پاتولها حتّا به درد مشاوره نیز نمیخورند؛ زیرا به شدّت محافظه کارند و رینو و چقر. سیاست مال انسانهای جوان و متهوّر و ماجراجو و دلاور است. همین.
شاد زی و دیر زی!
فرامرز حیدریان

پیش از هر چیز از جناب هوشنگ اسدی صمیمانه سپاسگزارم که مقاله من را منتشر کردند.

آقای اسماعیل مرادی در نقد خود تلاش کرده است مقاله مرا به عنوان تبلیغ برای رضا پهلوی معرفی کند و او را فاقد برنامه و پایگاه اجتماعی و شفافیت بنمایاند اما اگر از سطح شعار بگذریم و به منطق سخن او نگاه کنیم درمی‌یابیم که نقدش بر پایه‌ی پیش‌فرضی نادرست بنا شده است. او مفهوم واقع‌گرایی را با دولت‌داری اشتباه گرفته است. رضا پهلوی امروز نه رئیس دولت است و نه در جایگاه قدرت رسمی. او در مرحله‌ی گذار و سازمان‌دهی اپوزیسیون قرار دارد و واقع‌گرایی‌اش در همین درک درست از موقعیت نهفته است.

واقع‌گرایی یعنی درک واقعیت گذار نه نوشتن برنامه‌ی دولت آینده

جناب مرادی می‌نویسد رضا پهلوی طرح مشخصی برای گذار از جمهوری اسلامی ندارد. اما همین جمله نشان می‌دهد که نقد او از بنیان غلط است چون طرح گذار رضا پهلوی در گفت‌وگوی ملی و همبستگی نیروها و تکیه بر اراده‌ی مردم از راه مجلس مؤسسان خلاصه می‌شود. در سیاست دموکراتیک هیچ‌کس به تنهایی نمی‌تواند برنامه‌ی آینده‌ی کشور را بنویسد. این کار مردم است نه رهبر کاریزماتیک. رضا پهلوی با تأکید بر نقش رأی ملت از تبدیل خود به منجی پرهیز کرده و این همان واقع‌گرایی سیاسی است که منتقدان او نمی‌فهمند.

دوگانه‌سازی واقعی از جانب منتقد است نه نویسنده

مرادی می‌گوید من در مقاله‌ام میان رضا پهلوی و سایر نیروها دوگانه ساخته‌ام در حالی که او خود همین کار را کرده است. او از مجاهدین تا چپ‌ها و ملی‌گرایان به عنوان سرمایه‌های چهار دهه‌ی اخیر یاد می‌کند اما نمی‌گوید که همین نیروها هر بار که فرصت اتحاد بوده به دلیل تعصب‌های ایدئولوژیک و کینه‌ی تاریخی آن را نابود کرده‌اند. واقع‌گرایی یعنی عبور از نفرت تاریخی نه بازتولید آن. اتهام انحصارطلبی به رضا پهلوی از سوی کسانی مطرح می‌شود که هنوز حاضر نیستند حتی در کنار دیگران بنشینند مگر با پیش‌شرط حذف او.

پایگاه مردمی در ایران نه در خارج از کشور

مرادی می‌پرسد اگر رضا پهلوی پایگاه دارد چرا در ایران جنبش اجتماعی شکل نگرفته است. پاسخ روشن است. در کشوری که کوچک‌ترین تجمع اعتراضی با گلوله پاسخ داده می‌شود هیچ نیروی سیاسی آزاد نیست تا پایگاه خود را نشان دهد. اما کافی است نگاهی به واکنش‌های مردم در فضای مجازی و به شعارهای خیابانی در خیزش ۱۴۰۱ یا به نظرسنجی‌های مستقل بیندازیم. در همه‌ی آن‌ها نام رضا پهلوی پرتکرارترین و شناخته‌شده‌ترین چهره‌ی سیاسی است. واقع‌گرایی یعنی درک این واقعیت ساده که محبوبیت در ایران سنجش‌پذیر نیست اما ترس حکومت از یک نفر خود گویای نفوذ اوست.

پرسشی که نقد مرادی نمی‌تواند پاسخ دهد

اگر رضا پهلوی فاقد پایگاه مردمی است پس چرا این همه نیرو و رسانه‌ی مخالف به او حمله می‌کنند. چرا نامش کابوس جمهوری اسلامی و وسواس همیشگی اپوزیسیون شده است. هیچ چهره‌ی بی‌اثر چنین حساسیتی برنمی‌انگیزد. در سیاست همان‌طور که در فیزیک شدت واکنش تابعی از میزان اثرگذاری است. این همه فریاد علیه او خود بهترین سند نفوذ اجتماعی و امیدی است که میلیون‌ها ایرانی به او بسته‌اند.

درباره‌ی شفافیت و برنامه

مرادی از نبود برنامه می‌گوید اما در همان متن فهرستی از پرسش‌ها می‌آورد که پاسخشان در سخنان و مصاحبه‌های اخیر رضا پهلوی آمده است. او بارها گفته که نظام آینده باید با رأی آزاد مردم تعیین شود. تمرکززدایی و مدیریت محلی از ارکان ایران نوین است. عدالت اجتماعی باید بر پایه‌ی فرصت برابر باشد نه امتیاز طبقاتی. و گذار باید با پرهیز از جنگ داخلی و خشونت انجام شود. اگر این‌ها برنامه نیست پس چیست.

تحریف تاریخ زیر نام عدالت

مرادی در بخش پنجم نقدش فقر و محرومیت در بلوچستان و لرستان را میراث دوران پهلوی معرفی می‌کند گویی چهل و هفت سال حکومت جمهوری اسلامی هیچ نقشی در ویرانی و تبعیض نداشته است. اما واقعیت تاریخی روشن است. رضاشاه بود که به میلیون‌ها ایرانی از جمله مردمان بلوچ و کرد و لر برای نخستین بار شناسنامه و هویت قانونی داد. او نظام ثبت احوال را پایه‌گذاری کرد تا هیچ ایرانی بی‌نام و بی‌هویت نباشد. در دوران پهلوی مدارس و راه‌ها و نظام آموزشی سراسری گسترش یافت و زنان و اقوام در فرآیند نوسازی مشارکت پیدا کردند. این جمهوری اسلامی است که با تبعیض مذهبی و قوم‌گرایی سیاسی و غارت منابع محلی فقر ساختاری را بازتولید کرده است. نسبت دادن این همه ویرانی به پادشاهی پهلوی نه نقد تاریخی بلکه تحریف ایدئولوژیک است.

درک غلط از شفافیت

منتقد انتظار دارد رضا پهلوی از هم‌اکنون نوع حکومت آینده را اعلام کند تا او را شفاف بخواند. اما شفافیت در دموکراسی یعنی پذیرفتن اراده‌ی جمعی نه دیکته‌کردن نتیجه. او نه چون مجاهدین خلق جمهوری ایدئولوژیک را پیشاپیش تعیین کرده و نه چون جمهوری‌خواهان حرفه‌ای مردم را به حاشیه رانده است. واقع‌گرایی او در همین امتناع از تحمیل است.

نقد آقای مرادی در ظاهر آکادمیک است اما در باطن تکرار همان ذهنیت نفی‌گرایی است که سال‌هاست اپوزیسیون ایران را فلج کرده است. او به جای طرح بدیل تنها به نفی یک نفر بسنده می‌کند همان خطایی که نسل پنجاه‌وهفت مرتکب شد و ایران را به تاریکی سپرد. واقع‌گرایی شاهزاده رضا پهلوی نه در ادعا بلکه در پرهیز از خشونت و دعوت به همبستگی و پذیرش عقلانیت سیاسی معنا می‌یابد و همین واقع‌گرایی است که مخالفانش را خشمگین می‌کند.