از شورای رهبری چندگانه تا ضرورت رهبری فردی مشروع: نگاهی پژوهشی به مسیر گذار دموکراتیک در ایران

وقتی که نیروی/شخصیّتی/گرایشی، اکثریت قریب به اتّفاق ملّتی را در پشت سر خودش دارد – مهم نیست که از چشم انداز من یا دیگران، چه عقایدی دارند- دیگران باید ششدانگ حواس خود را جمع کنند که خلاف مسیر مردم، قدم نزنند؛ بلکه بایستند و برآورد کنند که ما چگونه میتوانیم نظر مردم را نسبت به دیدگاهها و آرمانها و ایده الهای خودمان معطوف و مجاب کنیم بدون آنکه با قدرت اکثریّت در تقابل جنگ و گریز و تلف کردن نیروهای مادّی و معنوی خودمان محکوم و ذلیل شویم. این مسئله به فراخدامنی شعور و فهم و ژرفاندیشی فلسفی و هنر پُر مغز هوشیاری در تمییز و تشخیص دادن وضعیّت دوران و همچنین مسئولیّتهای فردی و جمعی در قبال جامعیّت مردم ایران منوط و ملزم است. اگر گردانندگان و کادر تشکیلات/گروهها/حزبها/سازمانهای سیاسی در بعد از 22 بهمن سال فاجعه 1357 به اندازه یک قطره آب، شعور و فهم و درایت میداشتند، باید در جایی که نیرویی عظیم از جوانان و مردم ایران به سازمانهای آنها متمایل شده بودند، به جای متوهم شدن و از خود متشکّری و سپس صف آرایی جنگی در مقابل حکومت فقاهتی؛ بویژه در جایی که خمینی را مردم بر دستهای خود حمل میکردند و نمیگذاشتند حتّا نعلینش به زمین برسد، باید خودشان و هوادارانشان را به مدارایی کامل دعوت میکردند و از هر گونه خشونت و درگیری با جریان به قول معروف حزب اللهی پرهیز میدادند. این از یک طرف به معنای حمایت از جریان غالب نبود از طرف دیگر به معنای تسلیم و مطیع شدن نیز نبود؛ بلکه به معنای درنگ کردن برای قربانی نشدن در راه «قدرت و اقتدار و جاه طلبی» بود. اگر سازمانها و احزاب سیاسی مثل حزب توده، جبهه ملّی، سازمان مجاهدین، سازمان چریکهای فدایی خلق و امثالهم، همانطور که گفتم کادرها و گردانندگانشان به اندازه یه ماش، شعور تمییز و تشخیص میداشتند، امروز جامعه ایران به اینجا نمیرسید تا حکومت فقاهتی بتواند و اراده کند که با بی شرمی تمام، جوانان مردم را قتل عام کند و برای گلوله های جنگی، خراج بگیرد و برای اقدام جنایتکارانه خودشان، شیرینی نیز طلب کنند. تازه این یه مقدار از جنایتیست که آنها مرتکب میشوند و من از تحقیر و توهین و زورگویی و تهدید و غیره و ذالک فعلا صحبتی نمیکنم. اگر گردانندگان سازمانهای سیاسی مدّعی با هوش بودند، باید می آمدند و تمام نیروی خود را بر بیان و تشریح دیدگاهها و ایده آلها و آرمانهای خود تمرکز میدادند و همانطور که تاکید کردم اعضاء و هواداران خود را با تمام نیرو از هر گونه خشونت و گلاویزی با حکومتگران هشدار میدادند و به فاصله گرفتن از آنها تشویق و ترغیب میکردند تا به مرور زمان بتوانند خودششان را به جامعه ایرانیان معرفی کنند و از این راه، نه تنها حکومتگران بهانه ای پیدا نمیکردند که آنها را قتل عام کنند؛ بلکه مردم فرصت کافی به چنگ می آوردند تا چهره واقعی حکومتگران را بشناسند و از آنها با آگاهی و بیدارفهمی بگسلند و شرایط را برای دیگران در سمت و سوی خلع و عزل حکومتگران مهیّا کنند و تغییر را نه از راه خونریزی و کشتار؛ بلکه از راه مسالمت آمیز امکانپذیر کنند. ولی دریغا که سائقه قدرت طلبی و جاه طلبیهای افسارگسیخته و عقده های کپک زده به هیچ کدام از گردانندگان و کادرها و مسئولین سازمانهای کذّایی این فرصت را نداد تا بخواهند و بتوانند ثانیه ای بیندیشند و عواقب حماقتهای خود را پیشاپیش دریابند.
امروز نیز تقریبا در شرایطی مشابه قرار گرفته ایم با این تفاوت که سهیم شدگان در فاجعه 1357، نود درصدشان به حماقت و بلاهت آلوده بودند؛ امّا مردم و جوانان امروز ایران، نود درصشان از شعوری بالا و نیروی تمییز و تشخیص فوق العاده ای برخورداند. در جایی که وزنه شاهزاده رضا پهلوی در مصاف با حکومتگران فقاهتی بسار سنگین و وزین است، دیگر گرایشها نباید همان خطاهایی را مرتکب شوند که در سال فاجعه بعد از 22 بهمن مرتکب شدند. این طیفها باید یاد بگیرند که از خصومت و کینه توزی و بسط و گسترش و توسعه عقده های خود به شدّت پیشگیری کنند و فقط بپردازند به ایده آلها و عقاید و آرمانها و آرزوهای خود بدون هیچگونه خشونت و کنشها و واکنشهای خصومت آمیز. راه را باز بگذارند برای مردم تا خودشان انتخاب کنند. این طیفها اگر بخواهند همچنان بر همان حماقتهایی طواف کنند که نیم قرن آزگار است با بلاهت خاصّ خودشان به گرداگرد سوائق و غرائز و امیال حقیر خودشان طواف ابلهانه مشغولند، تمام نتایج اعمالشان فقط به تند و تیز شدن گیوتین حکومت فقاهتی – چنانچه دوام آورد – در مسئله قتل عام مردم تداوم خواهد داد و ویرانی و نابودی ایران را تضمین قطعی خواهند کرد. این طیفها به دلیل سابقه به شدّت مشمول انتقادهای ریشه ای از محبوبیّت در میان مردم برخوردار نیستند؛ اگر نخواهم بگویم که مردم ایران از آنها جدّا متنفرند و گریزان.
اگر در میان این طیفها باشند آدمهایی که ارزنی فهم و شعور و سواد داشته باشند، باید حواشان را جمع کنند و بفهمند در جایی که صدای مردم، گونه ای دیگر است، ساز مخالف نزنند؛ زیرا نه تنها صدای سازشان به گوش مردم، ناخوشایند خواهد آمد؛ بلکه خطر این هست که مردم حتّا ساز آنها را خورد و خمیر کنند. بنابر این، انسانی که بویی از الفبای سیاست – نمیگویم فهم و درک و گواریدن فلسفه و دانش سیاست – به مشامش رسیده باشد - باید بداند که در این اوضاع خطیر و عاجل، اقداماتی نکند که باعث شوند زیر پای خودش خالی شود. سیاست، هنر لافزنی و باد به غبغب انداختن و زر مفت زیادیی زدن در شبکه های اجتماعی و عرض وجود در شبکه های مزخرف و متعفّن بی.بی. سی و رادیو آمریکا و رادیو مسکو و رادیو زمانه و چرندیاتی امثال اینها نیست؛ بلکه سیاست، هنر دیدن معضلات جاری و آینده ناآمده در تاریکی رویدادها با چشمهای مغز اندیشنده خود است. درک این موضوع میگوید که چه کسانی پهلوان سیاست هستند و چه کسانی جاه طلبان قدرتگرا به هر قیمتی؛ ولو روزانه صدها هزار نفر از مردم میهن قربانی شوند در مسلخ الهی.
شاد زی و دیر زی!
فرارمز حیدریان

چرا آقای آذری با مثال لیبی و عراق و سودان وضعییت ایران پس از جمهوری اسلامی را توضیح میدهد اما نه با مثال اسپانیا پس از فرانکو و یا ایتالیای پس ازموسولینی، فرانسه پس از ویشی و اشغال نازیسم، و آلمان و اروپای پسا هیتلر؟
در عجبم که آقای آذری بارها از رهبری مشروع که همان رهبری شرعیست در ارتباط با شاهزاده رضا پهلوی سخن میگوید انگار که شاهزاده اصلن بدنبال حکومتی مشروطه نبودند ونیستند.
دوران گذار یک دوره کوتاه و موقت انتقال قدرت به نهادها و ارگانهای حکومتی جدیدست و این با تشکیل یک دولت موقت پس از سرنگونی با انتخاب افراد نخبه و کارکشته و بیطرف ملی در پست وزرای موقت و مشاوران و کارکنان رده های بالایی براحتی امکانپذیر خواهد بود. جامعه پر از نخبگان ایرانی در هر زمینه و عرصه از پس این مهم برخواهند آمد که دوران گذار بدون مشکلات راهبردی تا برگزاری انتخابات همانند لببی و عراق و سودان نشود بلکه راه دمکراسی پارلمانی را برای آینده ایران برگریند.

🔸فکت‌ها و مستندات تاریخی پشتوانه این تحلیل واقع‌گرایانه‌اند.
با این حال، پاشنه‌آشیل آن را باید در بی‌توجهی به خطرِ امروز دانست؛ خطری که می‌تواند مشروعیت شاهزاده را ـ دست‌کم در دوره‌ گذار، هدف قرار داده و تضعیف کند، به‌ویژه اگر وضعیت مبهم و بی‌ثبات کنونی طولانی شود.
در چنین شرایطی، تعارض‌های کینه‌توزانه‌ی برخی گروه‌های سیاسی، احزاب کرد، جریان‌های جمهوری‌خواه با پیشینه‌ی چپ کمونیستی و نیز مجاهدین می‌تواند تشدید شود. این نیروها، چه در داخل و چه در خارج از کشور، از گروههای اجتماعی محدود اما سازمان‌یافته برخوردارند که در شرایط بحرانی می‌توانند مسئله‌ساز باشند.
🔸مسئله بر سر درصد جمعیتی این گروه‌ها نیست، بلکه نقش مخرب آن‌ها در وضعیت نامتعادلِ دوره‌ گذار است؛ وضعیتی که در آن حتی حضور محدود چنین نیروهایی نیز می‌تواند جامعه را به‌سوی تنش‌های شدید سوق دهد.

🔸درباره اینکه امروز چه راهکاری می‌تواند از عمق و گستره‌ بحران‌های آتی بکاهد، دیدگاه‌ها و انتظارات گوناگونی وجود دارد. به‌نظر می‌رسد در حال حاضر ایده‌ای شفاف و اعلام‌شده در دسترس افکار عمومی نیست، یا دست‌کم بیرون از حلقه‌ نزدیکان و حامیان شاهزاده، اطلاع دقیقی از آن وجود ندارد.
شخصاً معتقدم برای جلوگیری از تعمیق شکاف‌ها، باید از هم‌اکنون نقشه‌ای عملی برای جذب بخشی از نیروها و در مقابل، ایزوله کردن جریان‌های انتقام‌جو وجود داشته باشد.
🔸تاکید می کنم ، من عمیقاً به نقش تعیین‌کننده‌ رهبری فردی مشروع در این مرحله باور دارم. همان‌گونه که نویسنده‌ گرامی نیز به‌درستی توضیح داده، رهبری شورایی، با هر نام و ساختاری، در شرایط فعلی می‌تواند به آنارشی در فرآیند تصمیم‌گیری منجر شود و در فردای گذار نیز زمینه‌ درگیری بر سر قدرت را افزایش دهد.

🔸 کابینه‌ موقت می‌تواند آغاز مناسبی باشد:
تشکیل یک کابینه‌ موقت با حضور چهره‌های کارآمد, به‌ویژه از میان لایه‌های غیرپادشاهی‌خواه، هم ضرورتی عملی است و هم می‌تواند نشانه‌ای از حسن نیت باشد. چنین اقدامی اعتماد نیروهای سیاسی غیرپادشاهی‌خواه را افزایش می‌دهد و به‌طور طبیعی از شدت تنش‌های فرساینده و مخرب خواهد کاست.