سازمان امنیت و شکنجه

_{این مسئله در فلسفه اخلاق و حقوق به «سناریوی بمب ساعتی» (The Ticking Time Bomb Scenario) معروف است و یکی از چالش‌برانگیزترین آزمایش‌های فکری جهان به شمار می‌رود. این بحث دقیقاً مرز میان دو دیدگاه کلان اخلاقی را به تصویر می‌کشد و فیلسوفان، حقوق‌دانان و سیاست‌مداران را به دو جبهه کاملاً متضاد تقسیم کرده است:}

_{۱. دیدگاه سودگرایی (Utilitarianism) – موافق شکنجه در شرایط خاص}

_{بزرگ‌ترین نمایندگان این تفکر فیلسوفانی چون جرمی بنتهام و جان استوارت میل هستند. روح این نظریه بر پایه «بیشترین سود (یا کمترین ضرر) برای بیشترین تعداد افراد» استوار است.}

• _{استدلال: در سناریوی بمب ساعتی، یک محاسبه ریاضی و اخلاقی ساده وجود دارد: درد و شکنجه یک فرد (که خود مقصر و تروریست است) در برابر حفظ جان و سلامت صدها انسان بی‌گناه. از نظر سودگرایان، صدمه زدن به یک نفر برای نجات جان صدها نفر، نه تنها اخلاقی، بلکه یک ضرورت و وظیفه است. عدم شکنجه او در این موقعیت، به معنای ترجیح دادن راحتی یک مجرم به قیمت جان انسان‌های بی‌گناه تلقی می‌شود.}

_{۲. دیدگاه وظیفه‌گرایی (Deontology) – مخالف مطلق شکنجه}

_{شاخص‌ترین چهره این نظریه امانوئل کانت است. در این دیدگاه، برخی اصول اخلاقی مطلق هستند و تحت هیچ شرایطی، هیچ تبصره‌ای و برای هیچ هدفی نباید زیر پا گذاشته شوند.}

• _{استدلال: کانت معتقد بود که انسان‌ها باید همیشه به عنوان «هدف» نگریسته شوند، نه «وسیله‌ای» برای رسیدن به اهداف دیگر (حتی هدفی والامانند نجات دیگران). شکنجه، کرامت انسانی را به کلی نابود می‌کند و فرد را به یک وسیله محض تبدیل می‌سازد. از نظر وظیفه‌گرایان، اگر ما برای نجات مردم دست به شکنجه بزنیم، مرزهای اخلاقی جامعه را ویران کرده‌ایم و خود به اندازه همان تروریست سقوط کرده‌ایم. آن‌ها می‌گویند: «برخی کارها در ذات خود غلط هستند، حتی اگر نتیجه خوبی داشته باشند.»}

_{۳. دیدگاه واقع‌گرایی سیاسی و «دست‌های آلوده» (Dirty Hands)}

_{برخی اندیشمندان معاصر مانند مایکل والزر معتقدند که در دنیای واقعی سیاست، گاهی رهبران ناچارند بین دو شرّ، یکی را انتخاب کنند.}

• _{استدلال: در این دیدگاه، شکنجه همچنان یک عمل غیرقانونی و غیراخلاقی است، اما مسئولین سیاسی یا امنیتی ممکن است در شرایط بمب ساعتی تصمیم به شکنجه بگیرند. آن‌ها جان انسان‌ها را نجات می‌دهند، اما می‌دانند که دست‌هایشان آلوده شده و باید پس از بحران، در برابر قانون و دادگاه حاضر شده و مجازاتِ این اقدام غیرقانونی خود را بپذیرند. یعنی عمل آن‌ها مشروع نمی‌شود، اما به عنوان یک ضرورتِ فاجعه‌بار درک می‌شود.}

_{چالش‌ها و نقدهای وارد به سناریوی بمب ساعتی}

_{بسیاری از حقوق‌دانان و روان‌شناسان معتقدند این سناریو یک «مغالطه و فرض محال» در دنیای واقعی است و نباید بر اساس آن قانون‌گذاری کرد. دلایل آن‌ها عبارتند از:}

• _{عدم قطعیت در دنیای واقعی: در واقعیت، ما هرگز ۱۰۰٪ مطمئن نیستیم که آیا این فرد قطعاً بمب را گذاشته، آیا اصلاً بمبی وجود دارد، یا اینکه آیا اطلاعاتی که زیر شکنجه می‌دهد درست است یا صرفاً برای متوقف کردن درد، دروغ می‌گوید.}

• _{لغزندگی مرزها (Slippery Slope): اگر شکنجه برای نجات ۱۰۰ نفر مجاز شود، چرا برای نجات ۵۰ نفر مجاز نباشد؟ چرا برای نجات ۱۰ نفر؟ اگر شکنجه تروریست مجاز است، آیا شکنجه دادن همسر یا فرزند او برای حرف کشیدن از تروریست هم مجاز است؟ پذیرش استثنا، قانون منع شکنجه را به کل متلاشی می‌کند.}

• _{ناکارآمدی تجربی: گزارش‌های متعدد نظامی و امنیتی نشان می‌دهند که اطلاعات به دست آمده زیر شکنجه به شدت غیرقابل اعتمادند، زیرا فرد تحت درد شدید هر چیزی را که بازجو بخواهد می‌گوید تا شکنجه متوقف شود، که این خود باعث اتلاف وقت حیاتی در شرایط بحرانی می‌شود.}

_{به همین دلیل، در حقوق بین‌الملل (مانند کنوانسیون منع شکنجه سازمان ملل)، منع شکنجه یک اصل مطلق و بدون استثنا (Jus Cogens) است و حتی جنگ، وضعیت فوق‌العاده یا خطر بمب ساعتی نیز نمی‌تواند آن را به صورت قانونی توجیه کند.}

_{پایان سخن هوشنگ خان!} 

_{به باور من دولت ها هرگز نباید در قانون بیاورند که شکنجه در برخی موارد لازم است. اما در جایی همانطور که قابل درک است که فردی برای نجات جان دیگران خود را روی نارنجک در حال انفجار بیاندازد که خود کشته شود اما جان ده نفر نجات یابد، در مقابل کسی که بمب ساعتی را کار گذاشته شخصا و بر اساس وجدان خود میتواند خلاف قانون عمل کند و فرد را شکنجه کند تا جای بمب را لو بدهد. برای درک موضوع بهتر است موضوع را شخصی کنیم. کسی فرزند شما را دزدیده و جایی پنهان کرده و اگر به فرزند شما آب و غذا نرسد می میرد. یا سناریو را درام تر بکنم.. فرزند شما را زخمی کرده  و میدانید که فرزند تان دارد خون از دست میدهد و هر آن ممکن است دیر شود. چه می کنید؟ این شخص حاضر نیست به هیچ قیمتی جای فرزند شما را لو بدهد. آیا شما حاضرید شکنجه را که همیشه نفی کرده اید در این مورد زیر پا بگذارید؟} 

_{من پاسخی برایش ندارم. اگر شما هم پاسخی برایش ندارید.. معنایش این است که نفی نمی کنید اگر نه میگفتید که بازهم نفی می کنم}

_{باقی بقای تان!}