چرا جنگ برق آسا به نبرد پراکنده و فرسایشی تبدیل شد!

درود بر آقای مستشار گرامی،
تحشیه ای از فراز کوچه « ای یار بیوفا» برای نرمش صبحگاهی؛ نه شرکت در مسابقات دو و میدانی!

من حوصله پرداختن به پرتگوییهای شما را ندارم. ولی برای تنبّه نیز که شده باشد، اشاره هایی میکنم. صحبت شما بیش از آنکه یک تحلیل سیاسی باشد، یک کیفرخواست عاطفی و خشمگین علیه دونالد ترامپ و پسمانده های جمهوری اسلامی است. شما با اطمینان کامل [از کجا این قاطعیّت را دارید!؟،] زنجیره‌ای از رویدادها را به هم پیوند میزنید و از آنها نتیجه‌ای قطعی میگیرید: «اگر ترامپ چنین نمیکرد، رژیم سقوط میکرد. اگر آتشبس نمیشد، ایران آزاد میشد. اگر خامنه‌ای کشته میشد، سرکوبها رخ نمیداد.». شما این قطعیّتها را از کجا آورده اید؟. نخست باید پرسید: از کجا معلوم که تاریخ ایران و جهان تنها یک مسیر ممکن داشته است؟ آیا شما گرفتار همان توهمی نشده اید که بسیاری از ایدئولوگها در طول تاریخ گرفتار آن شده اند؛ یعنی این باور که اگر یک شخص حذف شود، تمام ساختار قدرت فروخواهد پاشید؟ آیا واقعا یک نظام سیاسی پیچیده را میتوان به اراده یک فرد فروکاست؟ [عراقچی با تمام آن بلاهتی که دارد، بعد از کشته شدن خامنه ای صریح گفت که نظام ما به «اشخاص»، منوط و وابسته نیست] اگر خامنه‌ای کشته میشد، آیا تضمینی وجود داشت که جانشینی دیگر، شورایی دیگر یا آمرانی دیگر همان مسیر را ادامه نمیدادند؟ [که دیدیم دقیقا همان مسیر را پسمانده ها ادامه میدهند] چرا شما فرض میکنید که تاریخ مانند یک ماشین ساده عمل میکند که با برداشتن یک قطعه اش فوری از حرکت بازمیایستد؟.
پرسش عمیقتری نیز مطرح میشود. چرا مردم باید امید خود را به یک سیاستمدار خارجی گره بزنند؟. آیا همین گزاره که «مردم چاره‌ای جز امید بستن به ترامپ نداشتند» خودش اعترافی ناخواسته به یک بحران بزرگتر نیست؟. مگر آزادی، مدال مسابقاتی است که بتوان آن را از دست قدرتی خارجی دریافت کرد؛ آنهم قدرتی که منافع خود را دنبال میکند [First America]؟ از چه زمانی نجات یک ملت به پروژه یک رئیس جمهور خارجی تبدیل شده است؟ آیا این نگاه، مردم را از فاعل تاریخ به تماشاگر تاریخ تبدیل نمیکند؟ در سراسر مشق نویسی شما، ترامپ همزمان به موجودی تقریبا همه‌ توان و «سوپرمن» تبدیل میشود؛ گویی او قادر بوده رژیم را سرنگون کند، جنگ را پایان دهد، اقتصاد جهان را کنترل کند، تنگه هرمز را باز یا بسته نگه دارد، کشورهای عربی را نجات دهد و آینده ایران را تعیین کند. اما این تصویر بیش از آنکه واقعیت سیاسی باشد، نوعی فانتزیبافی معکوس است. دیروز برخی او را منجی میپنداشتند، امروز برخی او را منشأ همه شرارتها میدانند. اما آیا هر دو تصویر از یک خطای مشترک نشات نمیگیرند؟ خطای نسبت دادن قدرتی شبه‌خدایی به یک فرد. پرسش بنیانیتر این است که چرا ذهن سیاسی انسانها همواره در جستجوی قهرمان نجاتبخش یا خائن مطلق است؟ چرا نمیپذیریم که تاریخ جوامع، محصول شبکه‌ای از نیروها، تضادها، ساختارها، منافع و تصادفهاست؟ چرا همواره میل داریم یک نفر را مسئول همه شکستها و یک نفر را مسئول همه ظفریابیها بدانیم؟.
شما از یکسو جمهوری اسلامی را چنان ناتوان توصیف میکنید که با چند هفته جنگ در آستانه فروپاشی کامل بوده است؛ اما از سوی دیگر همان حکومت را چنان قدرتمند تصویر میکنید که اکنون میتواند منطقه را به آشوب بکشد، کشورهای مختلف را تهدید کند و همه معادلات را تغییر دهد. اگر رژیم تا این اندازه شکننده بوده و لطمات جدّی دیده است، چگونه دوباره و یک شبه، چنین قدرتی یافته است؟ و اگر تا این اندازه قدرتمند بوده، چرا تصور سقوط فوری آن تا این حد بدیهی انگاشته میشود؟ نکته دیگری نیز وجود دارد. شما فرض میکنید هر جنگی که به سرنگونی حکومت منجر شود، الزاما به آزادی ختم خواهد شد. با بقیه دنیا کاری ندارم، اما تاریخ خود ایران چه میگوید؟ آیا گاهی فروپاشی نظم موجود میتواند به آشوبی عمیقتر از خود استبداد منجر نشود؟ آیا مردم همواره میان آزادی و استبداد انتخاب میکنند، یا گاه میان دو شکل متفاوت از ویرانی گرفتار میشوند؟. [عین وضعیّت فعلی که گرفتارش هستند].
شما به مردمان ایران و نقش خود جامعه، هیچ اهمیّتی نمیدهید مثل بقیه آنانی که مردمان ایران را فقط توده میدانند ولاغیر. همه چیز به خامنه‌ای، ترامپ، اسرائیل، آمریکا، سپاه و بازیگران خارجی نسبت داده میشود. اما مردم کجا هستند؟ جامعه کجاست؟ نیروهای اجتماعی کجا هستند؟ آیا این حذف مردم از معادله، خودش شکلی از بی اعتنایی به توانایی تاریخی و نقش کلیدی انسانها نیست؟. بزرگترین ضعف مشق شما نه خشم نهفته در آن؛ بلکه نوع خاصی از جبرگرایی سیاسی است. گویی سرنوشت هشتاد میلیون انسان در اتاقهای در بسته رهبران کشورهای قدرتمند جهان تعیین میشود و خود مردم هیچ نقش تعیین‌کننده‌ای ندارند. این نگاه، هر چند از سر ناامیدی شکل گرفته باشد، در نهایت همان دیدگاهی را بازتولید میکند که استبداد بر آن استوار است؛ یعنی اینکه تاریخ را افراد قدرتمند میسازند و مردم فقط موضوع تصمیمات آنان هستند. شاید هیچ ترامپی قرار نبوده ایران را نجات دهد. شاید هیچ قدرت خارجی اساسا برای آزادی مردم ایران نجنگیده و نخواهد جنگید. تمام قدرتهای جهانی پیش از هر چیز در پی منافع خود هستند. بزرگترین خطای سیاسی اینست که آرزوی آزادی را به اراده کسانی گره بزنیم که هرگز آن آرزو را از آنِ خود نمیدانسته‌اند. پرسش اصلی نه در باره ترامپ است و نه در باره خامنه‌ای و اعوان و انصارش. پرسش اصلی اینست که چرا انسانها بارها و بارها نجات خود را در بیرون از خویش جستجو میکنند؟ چرا ملّتها گاه به جای ساختن قدرت درونی خود، چشم به دست کسانی میدوزند که منافعشان در جای دیگری تعریف شده است؟ [مدّعیان اپوزیسیونها - منهای شاهزاده رضا پهلوی و پادشاهیخواهان -ا، هنوز که هنوز است نمیتوانند پنجره خانه در بسته خود را به روی همدیگر بازگشایند، آنوقت شما انتظار معجزه از بیگانگان دارید] و آیا تاریخ هولناک ایران، در عمیقترین لایه های ناکاویده اش؛ ولی عیان شده اش، چیزی جز روایت پر هزینه این سوءتفاهم بزرگ نیست؟. چرا ما ایرانیان نمیخواهیم که مسئولیّت آزادی و آزاد کردن میهن اشغال شده را خودمان به عهده بگیریم؟. چرا ما دنبال علّتکاوی این مسئله در وجود خودمان نمیرویم و فقط صبح تا شب، نق میزنیم و پرخاش میکنیم؟. چرا؟.
شاد زی و دیر زی!
فرامرز حیدریان