زندان یا دانشگاه چریکی؟

زندان یا دانشگاه چریکی؟
روایتی از دستگیری، بازجویی و ورود به جهان ناشناخته زندانیان سیاسی. 

در چهارمین برنامه از مجموعه «گفت‌وگو با تاریخ»، کیانوش توکلی، مشاور پیشین کمیته مرکزی سازمان چریک‌های فدایی خلق (اکثریت)، از تجربه‌ای سخن می‌گوید که بیش از نیم قرن از آن گذشته است؛ تجربه‌ای که او را از یک دانشجوی جوان ۲۲ ساله به درون یکی از مهم‌ترین فضاهای سیاسی ایران در دهه ۱۳۵۰ برد. 
این گفت‌وگو از ماجرای تظاهرات ۱۶ آذر در دانشگاه مشهد آغاز می‌شود؛ رویدادی که به دستگیری توکلی توسط ساواک انجامید. او در این مصاحبه از انگیزه‌های نسل خود برای ورود به فعالیت‌های سیاسی، فضای دانشگاه‌ها، جاذبه مبارزه مسلحانه برای بخشی از جوانان آن دوران و تلاش برای یافتن ارتباط با گروه‌های چریکی سخن می‌گوید.
در ادامه، روایت به روزهای بازداشت، انتقال به ساواک مشهد، بازجویی‌ها و سلول‌های انفرادی می‌رسد. توکلی با جزئیاتی کم‌نظیر از فضای بازجویی‌ها، تصورات رایج درباره ساواک، برخورد بازجویان، تهدیدهای روانی و نگرانی‌های یک زندانی جوان سخن می‌گوید. یکی از نکات قابل توجه این روایت، تلاش مأموران امنیتی برای کشف تشکیلاتی مخفی است که گمان می‌کردند پشت اعتراضات دانشجویی قرار دارد؛ تشکیلاتی که در نهایت مشخص می‌شود اساساً وجود خارجی نداشته است.
این مصاحبه همچنین تصویری متفاوت از ذهنیت بخشی از نسل سیاسی دهه ۱۳۵۰ ارائه می‌دهد؛ نسلی که دانشگاه، زندان و حتی لبنان را مسیرهایی برای رسیدن به مبارزه سیاسی و آرمان‌های خود می‌دانست. در خلال این روایت، مخاطب نه تنها با وقایع تاریخی، بلکه با شیوه تفکر، امیدها، توهمات، آرمان‌گرایی‌ها و تجربه‌های زیسته آن نسل آشنا می‌شود.
اما شاید غافلگیرکننده‌ترین بخش این گفت‌وگو، پایان دوران بازجویی و ورود توکلی به بند به اصطلاح سیاسی زندان وکیل‌آباد مشهد باشد؛ جایی که برخلاف تصور بسیاری از مخاطبان امروز، با فضایی کاملاً متفاوت از سلول‌های انفرادی و اتاق‌های بازجویی روبه‌رو می‌شویم. 
در قسمت بعدی این مجموعه، کیانوش توکلی برای نخستین بار با جزئیاتی خواندنی و کمتر شنیده‌شده از زندگی در بند سیاسی زندان وکیل‌آباد مشهد سخن می‌گوید؛ از کمون‌های ایدئولوژیک، روابط میان زندانیان، کتابخانه، جلسات بحث و آموزش سیاسی، ساختار قدرت درون زندان و دنیایی که به گفته او «دروازه‌ای به بهشت» به نظر می‌رسید. روایتی تاریخی، جذاب و پر از جزئیات که بخشی کمتر شناخته‌شده از تاریخ زندان‌های سیاسی ایران را پیش روی مخاطب قرار می‌دهد.