کتاب «سوسیالدموکراسی چیست؟» نوشتهٔ اینگوار کارلسون (Ingvar Carlsson), و آنهماری لیندگرن (Anne-Marie Lindgren)، اثری برای آشنایی با مبانی، ارزشها و چالشهای سوسیالدموکراسی است. این کتاب نخستین بار در دههٔ ۱۹۷۰ و بزبان سوئدی منتشر شد و در ویرایشهای بعدی، متناسب با تحولات جامعه و جهان، بازنگری و گسترش یافت. نسخهٔ مورد استفاده در این ترجمه، ویرایش جدیدی است که برای دههٔ ۲۰۲۰ تهیه شده و در آن، در کنار مبانی فکری سوسیالدموکراسی، مسائلی همچون افزایش نابرابریها، بحران اقلیمی، مهاجرت و ادغام اجتماعی، شهرنشینی، دیجیتالیشدن و تهدیدهای متوجه دموکراسی نیز مورد توجه قرار گرفته است. این کتاب در واقع تلاشی است برای بازخوانی ارزشهای بنیادین سوسیال دموکراسی، آزادی - دموکراسی – برابری – همبستگی و رفاه عمومی وبررسی این پرسش که چگونه میتوان این ارزشها را در شرایط متحول جامعهٔ امروز به سیاست و عمل اجتماعی. پیوند زد.
اینگوار کارلسون، یکی از چهرههای برجستهٔ جنبش سوسیالدموکراسی سوئد، از رهبران حزب سوسیالدموکرات سوئد و نخست وزیر این کشوردر سالهای ۱۹۸۶ تا ۱۹۹۱ و سپس ۱۹۹۴ تا ۱۹۹۶ بود. آنه ماری لیندگرن نیز از چهرههای شناخته شدهٔ فکری و ایدئولوژیک جنبش سوسیال دموکرات سوئد واز نویسندگان و تحلیلگران برجستهٔ این جریان بوده و هست. همکاری این دو نویسنده در این کتاب، تجربهٔ سیاسی و حکومتی از یک سو و نگاه نظری و فکری از سوی دیگر را در کنار هم قرار داده است. ترجمه نسخههای پیشین ویرایش های قدیمی این اثر نیز در میان جنبشهای سوسیالدموکرات و نیروهای آزادیخواه در کشورهای مختلف مورد استفاده قرار گرفتهاند.
ترجمهٔ فارسی حاضر به قلم زندهیاد خانجان جبلعاملی انجام شده است؛ انسانی آزادیخواه، عدالتخواه و باورمند به سوسیالدموکراسی. خانجان سوسیالدموکراسی را نه صرفاً یک گرایش سیاسی، بلکه راهکاری پایدار برای پیوند میان آزادی، عدالت اجتماعی، برابری فرصتها و دموکراسی میدانست. او بر این باور بود که جامعهٔ ایران برای گذار به آیندهای آزاد، عادلانه و دموکراتیک، نیازمند گفتوگویی جدی و سازنده میان گرایشهای گوناگون آزادیخواه و عدالتطلب است.
یکی از آرزوهای مهم خانجان، نزدیک شدن و گردهم آمدن سلولها، هستهها و تشکلهای مختلفی بود که به اصول سوسیالدموکراسی باور داشتند و شکلگیری یک حزب سوسیالدموکرات ایرانی در خارج از کشور بود؛ حزبی که بتواند از طریق گفتوگو، همکاری و پذیرش تکثر دیدگاهها، سهمی در شکلگیری آیندهٔ سیاسی ایران داشته باشد. او برای تحقق این آرزو تلاشهایی نیز انجام داد، اما این تلاشها با درگذشت او در سال ۲۰۲۵ ناتمام ماند. خانجان جبلعاملی در سال ۱۹۵۱ زاده شد و در سوم ژوئن ۲۰۲۵ در استکهلم درگذشت.
از نگاه خانجان، سوسیالدموکراسی میتوانست برای ایران نه نسخهای آماده و وارداتی، بلکه چارچوبی برای اندیشیدن به یک جامعهٔ آزاد و عادلانه باشد؛ جامعهای که در آن آزادی سیاسی و حقوق فردی با عدالت اجتماعی و کاهش نابرابری در تعارض قرار نگیرند، بلکه یکدیگر را تقویت کنند. در چنین نگاهی، دموکراسی تنها به برگزاری انتخابات محدود نمیشود؛ بلکه آزادی اندیشه و بیان، حق تشکلیابی، حاکمیت قانون، برابری شهروندان، استقلال نهادهای مدنی و سیاسی و امکان مشارکت واقعی مردم در تعیین سرنوشت خویش، اجزای جداییناپذیر آن هستند.
خانجان در عین باور عمیق به سوسیالدموکراسی، آیندهٔ ایران را در قالب یک جامعهٔ پلورال و متکثر میدید. از این منظر، سوسیالدموکراتها نباید مدعی انحصار حقیقت سیاسی باشند. ایران آینده میتواند و باید میدان حضور گرایشهای مختلف دموکراتیک، از سوسیالدموکراتها و سوسیالیستها گرفته تا لیبرالها، جمهوریخواهان، نیروهای عدالتخواه، ملیگرا و دیگر جریانهایی باشد که به آزادی، دموکراسی، حقوق بشر و تمامیت و سربلندی ایران باور دارند. اختلاف دیدگاه در چنین جامعهای نه تهدید، بلکه بخشی طبیعی و ضروری از زندگی دموکراتیک است.
آرزوی خانجان برای ایران، در چنین چارچوبی، جامعهای بود که در آن هیچ فرد یا جریان سیاسی خود را مالک کشور و حقیقت نداند؛ جامعهای که در آن قدرت از طریق رأی و ارادهٔ مردم شکل بگیرد و امکان تغییر مسالمتآمیز آن وجود داشته باشد؛ جامعهای که در آن عدالت اجتماعی، رفاه عمومی و فرصتهای برابر، در کنار آزادیهای مدنی و سیاسی قرار گیرند.
از همین رو، این ترجمه را میتوان بخشی از همان تلاشی دانست که خانجان در طول زندگی سیاسی و فکری خود دنبال میکرد: گشودن فضایی برای آشنایی، گفتوگو و اندیشیدن دربارهٔ سوسیالدموکراسی و امکانهای آن برای ایران. امید است این اثر بتواند برای فارسی زبانانی که به آزادی، عدالت اجتماعی، دموکراسی و آیندهٔ ایران میاندیشند، زمینهای برای مطالعه و گفت وگو فراهم آورد.
این ترجمه به یاد خانجان جبلعاملی و با هدف دسترسی آزاد فارسیزبانان و علاقهمندان به مباحث سوسیالدموکراتیک در اختیار عموم قرار میگیرد.
استفاده، چاپ و تکثیر این ترجمه بدون تغییر در متن و محتوا و بدون حذف یا تغییر نام نویسندگان و مترجم آزاد است.
ایرج اورجی، ثریا ندیم پور، محمود بدری
2026 08 25
دیدگاه و نظرات ابراز شده در این مطلب، نظر نویسنده بوده و لزوما سیاست یا موضع ایرانگلوبال را منعکس نمیکند.
توجه داشته باشید کامنتهایی که مربوط به موضوع مطلب نباشند، منتشر نخواهند شد!