در مصاحبه رضا پهلوی با برنامه The Story شبکه فاکس‌نیوز در ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۶، یکی از محورهای اصلی سخنان او ضرورت «تجهیز مردم ایران» بود؛ فاکس‌نیوز نیز عنوان این گفت‌وگو را با همین عبارت منتشر کرده است.
نقد اساسی به این رویکرد، مخالفت با حق دفاع مردم در برابر سرکوب نیست؛ مسئله، ناقص‌بودن صورت مسئله است. جمهوری اسلامی صرفاً مجموعه‌ای از افراد مسلح نیست که بتوان با مسلح‌کردن مردم در برابر آن موازنه ایجاد کرد؛ بلکه با یک ساختار سازمان‌یافته نظامی، امنیتی، اطلاعاتی و قضایی و زنجیره‌های فرماندهی روبه‌رو هستیم.
گزارش تازه عفو بین‌الملل درباره سرکوب جنبش «زن، زندگی، آزادی» دقیقاً بر همین نکته تأکید دارد. این گزارش، زنجیره‌های فرماندهی سپاه پاسداران و فراجا را مستند کرده و ۸۷ مقام را برای تحقیقات جنایی درباره جنایت‌های ارتکابی شناسایی کرده است. عفو بین‌الملل می‌گوید سرکوب، حاصل عملکرد پراکنده چند مأمور نبود، بلکه در چارچوب یک دستگاه امنیتی هماهنگ و سیاست دولتی انجام شده است.
بنابراین، اگر منظور از «تجهیز مردم» واقعاً مسلح‌کردن شهروندان باشد، پرسش‌های اساسی بی‌پاسخ می‌ماند: چه کسانی سلاح دریافت می‌کنند؟ چه مرجعی مسئول توزیع و فرماندهی است؟ قواعد استفاده از زور چیست؟ با سپاه، بسیج، فراجا و نهادهای اطلاعاتی چه خواهد شد؟ زنجیره فرماندهی آنها چگونه منحل یا اصلاح می‌شود؟ و پس از گذار، سلاح‌های توزیع‌شده چگونه تحت کنترل یک دولت قانونی و پاسخگو قرار می‌گیرند؟
این موضوع فقط یک مسئله سیاسی نیست؛ مسئله‌ای حقوقی و نهادی نیز هست. اگر هدف، گذار به دموکراسی است، باید از ابتدا درباره مسئولیت فرماندهان، تحقیق و محاکمه عاملان جنایت، حفاظت از غیرنظامیان، کنترل نیروهای مسلح و خلع سلاح گروه‌های خارج از ساختار قانونی، طرح روشنی وجود داشته باشد. خود گزارش عفو بین‌الملل نیز بر مسئله پاسخگویی و پایان‌دادن به مصونیت از مجازات تأکید دارد.
از این منظر، مسئله فقط این نیست که چگونه جمهوری اسلامی تضعیف یا سرنگون شود؛ بلکه این است که پس از آن چه کسی و بر اساس چه قانونی انحصار استفاده از زور را در اختیار خواهد داشت. تجربه تاریخی نشان می‌دهد خلأ قدرت مسلحانه می‌تواند خود به مسئله‌ای تازه تبدیل شود؛ بنابراین «روز بعد» باید به اندازه «روز سرنگونی» جدی گرفته شود.
همچنین اگر «تجهیز» صرفاً به معنای حمایت مالی، ارتباطی، رسانه‌ای و سازمان‌دهی نیروهای مدنی باشد، بحث ماهیت متفاوتی پیدا می‌کند. بنابراین نخستین ابهام سخنان پهلوی، تعریف دقیق واژه «تجهیز» و حدود آن است.
در نهایت، نقد جدی به این بخش از سخنان رضا پهلوی این نیست که چرا از مردم ایران دفاع می‌کند؛ پرسش این است که چرا درباره ماشین سازمان‌یافته سرکوب و سازوکار گذار از آن، جزئیات هم‌سنگی ارائه نمی‌شود؟ گذار دموکراتیک تنها با ایجاد توان مقابله با حکومت موجود تحقق نمی‌یابد؛ به برنامه‌ای روشن برای تعیین تکلیف سپاه، بسیج، فراجا، دستگاه‌های اطلاعاتی و قضایی، پاسخگویی عاملان سرکوب، کنترل قانونی سلاح و انتقال قدرت به نهادهای منتخب مردم نیاز دارد.
به بیان فشرده:
«مسلح‌کردن مردم» ــ اگر مقصود واقعاً مسلح‌کردن باشد ــ می‌تواند بخشی از یک راهبرد مقابله‌ای تلقی شود؛ اما بدون پاسخ به مسئله زنجیره فرماندهی، مسئولیت حقوقی، انحصار قانونی زور و ساختار قدرت پس از گذار، به‌تنهایی نقشه راهی برای دموکراسی نیست.
محمود معمارنژاد
[ویدئوی مصاحبه در Fox News](https://www.foxnews.com/video/6405444851112?utm_source=chatgpt.com)
دیدگاه و نظرات ابراز شده در این مطلب، نظر نویسنده بوده و لزوما سیاست یا موضع ایرانگلوبال را منعکس نمی‌کند.
توجه داشته باشید کامنت‌هایی که مربوط به موضوع مطلب نباشند، منتشر نخواهند شد!