نزول قدرت ایران در ژئوپلیتیک خاورمیانه

موقعیت جغرافیای ایران سر منشاء تمام تحولات مربوط به ایران در دوران بعد از جنگ سرد بوده است،تغییر زمینه بازی بزرگ در دوران صلح سرد از ایدئولوژی به اکونومیک اهمیت موقعیت ایران را بالا برد،ایران در تمامی سناریوهای نوشته شده بازیگر مهمی است وکشور ایران با داشتن این نقش بالقوه همواره در مسیر تحولات بزرگ است

 

منصور میری کارشناس ارشد جغرافیای سیاسی و عضوانجمن ژئوپلیتیک ایران

کشور ایران با موقعیت ژئوپلیتیکی خاص در جنوب غرب آسیا   به صورت به القوه یکی از پنج قدرت برتر خاورمیانه در کنار ترکیه،مصر،اسرائیل وعربستان سعودی می باشد ،منشاء اصلی این قدرت در کنار عوامل ثابت و متغیر ژئوپلیتیکی مانند وسعت،جمعیت ومسائل مربوط به قلمرو فرهنگی و زبانی در واقع انرژی می باشد،ایران در سه حوضه مربوط به انرژی یعنی ذخائر،انتقال وتامین انرژی در جهان نقش کلیدی دارد،ذخائر نفت ایران تا حدود 132 میلیارد بشکه وکل ذخائر گاز 980 تریلیون فوت مکعب تخمین زده می شود،ایران از این حیث در جایگاه دوم نفتی بعد ار عربستان وجایگاه دوم گازی بعد از روسیه در جهان قرار می گیرد،در ژئو استراتژیکی جدید ایالات متحده آمریکا  موقعیت ژئوپلیتیکی ایران مرکز مرکز یعنی مرکز خاورمیانه گسترده می باشد.

موقعیت جغرافیای ایران سر منشاء تمام تحولات مربوط به ایران در دوران بعد از جنگ سرد بوده است،تغییر زمینه بازی بزرگ در دوران صلح سرد از ایدئولوژی به اکونومیک اهمیت موقعیت ایران را بالا برد،ایران در تمامی سناریوهای نوشته شده بازیگر مهمی است وکشور ایران با داشتن این نقش بالقوه همواره در مسیر تحولات بزرگ است، ولی آنچه که در اینجا مهم است چگونه بازی کردن است،کشورهای با داشتن چنین جایگاه حساسی فقط در حالت انطباق وضعیت" با موقعیت" می توانند بازی خوبی داشته باشند.

وضعیت ایران در شرایط کنونی هیچ نشانی از هم آوائی با موقعیت ژئوپلیتیکی خود ندارد در استراتژی اشتباه حاکمان ایران هیچ نشانی از کسب قدرت ملی نیست،در واقع آنها متوجه تغییر بستر ژئواستراتژی نشده اند درنظر آنها همچنان هزینه کردن منافع ملی در جهت ایدئولوژی ارزشمند است.

 جمهوری اسلامی با ایجاد شرایط نا مناسب ناشی از تفکرات غیرواقعی خود تمام چالش های ایجاد شده در منطقه را متوجه ایران کرده است ودر این بین فرصت های زیادی نیز از بین رفت ویا تبدیل به چالش گردید،تحولات در خاورمیانه به سرعت در حال وقوع هستند موج تغییرات سیاسی جهان عرب را فراگرفته است ولی در تحولات بهار عربی جمهوری اسلامی ایران در منفعل ترین دوران عمر سیاسی خود به سر می برد،در این میان قدرت های نو ظهوری مانند قطر و کشورهای قوی تر شده مانند ترکیه و عربستان در حال اقتد ارگرائی منطقه ای هستند.

قدرت های منطقه ای به پشتوانه اقتصاد قوی خود این نقش را به  خوبی بازی می کنند،کشور ترکیه به پشتوانه درک درست حاکمان سیاسی خود از موقعیت ژئوپلیتیکی این کشور به چنین جایگاه منطقه ای و جهانی رسیده اند و کشور کوچک قطر به دلیل ذخائر عظیم گاز و درآمد ناشی از فروش به یکی از قدرت های خاورمیانه تبدیل شده است،میدان گازی گنبد شمالی که به صورت مشترک با ایران می باشد بزگترین منبع گازی جهان به شمار می آید وکشور ایران در حالی که صاحب بیش از نیمی از آن تحت نام پارس جنوبی می باشد فقط چند فاز اولیه این حوضه گازی را در دوره ریاست جمهوری خاتمی عملیاتی کرده است.

تحریم های همه جانبه بین المللی علیه ایران خود یکی از همان تحولاتی بود که در منطقه رخ دارد و در پی آن فرصت ها و چالش های را برای کشورهای اطراف در پی داشت می توان گفت یکی از دلایل قدرت گیری این کشورها همین تحریم های علیه ایران بوده است کشور قطر وعراق و اکثر کشورهای فروشنده نفت در منطقه از مشکلات ایران سود برده اند و در واقع سهم زیادی از بازار فروش نفت ایران را به دست گرفته اند، حکومت ایران با داشتن چنین جایگاه ژئوپلیتیکی سیاست های را در پیش گرفته است بازی را به رقبای منطقه ای خود باخته است بزرگترین اشتباه حاکمان ایران در صد سال گذشته این بوده است که با کسب درآمدهای نفتی قدرت خود را خیلی بیشتر از چیزی که است متصور شده اند و در نظام بین الملل که قواعد آن در هر برهه زمانی توسط صاحبان اصلی قدرت در جهان ترسیم می گردد نقش همسو با جریان قدرت را بازی نمی کنند.

حکومت ایران بر خلاف دوران حمله ایالات متحده آمریکا به افغانستان و عراق در تحولات بهار عربی و بحران سوریه در موضع بسیار ضعیفی قرار گرفته است،در سوریه نوک حملات متوجه ایران است، طولانی شدن بحران سوریه بیشترین چالش در اقتدار گرائی منطقه ای را برای ایران به همراه داشته است،.روند حرکتی تحولات نشان از گرفتار شدن ایران در ویتنامی به اسم سوریه دارد که ایران به ناچار تمامی ابزار قدرت را صرف دوست به اصطلاح استراتژیک خود می کند ،حاکمان ایران در اوج ضعف قدرت ناشی از تحریم های بین المللی که به سمت فروش صفر نفت ایران پیش می رود در بازی خطرناکی گرفتار شده است. حکومت جمهوری اسلامی ایران به دلیل نبود قدرت ناشی از پول نفت توان درک مسائل منطقه ای را نیز از دست داده است با داشتن ذخائر مالی اندکی که در اختیار مانده است باید جوابگوی دوستان بحران زده تری همانند سوریه و حزب الله نیز باشد و در ضمن با رقبای منطقه ای خود نیز به رقابت بپردازد شرایط حاکم بر اوضاع داخلی ایران نشان میدهد که تصمیم گیر اصلی در ایران تا حدی متوجه نبود قدرت ناشی از نبود منابع مالی شده است، حاکمان سیاسی در ایران بر خلاف حکومت داران کره شمالی و کوبا که هیچ وقت طعم شیرین ثروتمند بودن را نچشیده اند این دوران را به خصوص در 4 ساله اول ریاست جمهوری آقای احمدی نژاد به وضوح احساس کردند همین مسئله خود باعث پی بردن آنها به ارزشمند بودن ثروت می کند.

 جمهوری اسلامی  در اثر سوء استفاده کردن از قدرت ناشی از ثروتهای نفتی ایران را در آستانه تجزیه وحمله خارجی قرار داده اند مسائل اقوام در ایران به عنوان بزگترین پاشنه آشیل کشور هر لحظه می تواند توسط قدرت های منطقه وجهان مورد هدف قرار بگیرد ایران به دلیل شوک ناشی از منابع مالی عظیم نفتی و به دنبال آن از دست رفتن تمامی آن ثروت ونزدیک به صفر شدن در آمدها در شرایط حاضر به یکی از کم اثرترین کشورهای منطقه تبدیل شده است.

انتشار از: 

دیدگاه‌ و نظرات ابراز شده در این مطلب، نظر نویسنده بوده و لزوما سیاست یا موضع ایرانگلوبال را منعکس نمی‌کند.

         

 

دیدگاه‌ها

تصویر کیانوش توکلی

عدم انتشار شده: 
false
نظر: 
مقاله بسيار ارزشمندي است

عدم انتشار شده: 
false
نظر: 
کامنت چهارم پیرامون """ برای عینیت یافتن بعد ژئوپلتیکی، منطقه بودن الزامی است نه دولت بودن """ اگر فرصتی شد توضیح خواهم داد چرا ایران به سرنوشت "" دیترویت "" دچار خواهد شد. همانطور که چین با نفوذ در آسیای مرکزی امکان نزدیکی‌ هند و روسیهٔ را عقیم خواهد کرد، "" هند و عربستان "" نیز کشور "" پاکستان "" را را بی‌ ثبات خواهند کرد تا منافع بلند مدت خود را در افق شیفت قدرت جهانی‌ تضمین کرده باشند، برای هند، یک پاکستان بی‌ ثبات یعنی‌ چین قادر نخواهد بود از بندر "" گوادر "" در بلوچستان پاکستان بهره برداری کرده و به اقیاوس هند دسترسی داشت باشد. برای عربستان یک پاکستان بی‌ ثبات یعنی‌ سر "" سر رژیم فارس ایران "" را در غرب کشور نیز گرم کنند. "" چیزی که رژیم فارس ایران در بحرین قادر به انجام آن نشد ""، همچنین با بی‌ ثباتی پاکستان، عربستان قادر به خرید و به خدمت گرفتن ارتش پاکستان در سطح کلان خواهد شد،

عدم انتشار شده: 
false
نظر: 
کامنت سوم پیرامون """ برای عینیت یافتن بعد ژئوپلتیکی، منطقه بودن الزامی است نه دولت بودن """ در آینده نزدیک، کشور‌های "" تورکمنستان و قزاقستان "" جای روسیه را در بازار صادرات گاز به چین خواهند گرفت. چین در آسیای مرکزی نفوذ خواهد کرد تا نه تنها مانع کارشکنی روسیه در این خطوط لوله‌ها شود بلکه از نزدیک شدن روسیه و هند نیز جلوگیری کند. این ثبات سیاسی آسیای مرکزی را تضمین خواهد کرد، در حالیکه با خروج نیروهای ناتو از افغانستان، شرق ایران را توفان بی‌ ثباتی بر خواهد گرفت. با سقوط اسد، عراق به زیر چتر "" کشور‌های شورای همکاری خلیج "" خواهد رفت، امکان جنگ داخلی‌ زیاد دور از واقعیت نیست، در هر حال، عراق یا به رقیب ایران تبدیل خواهد شد یا به مرکز بی‌ ثباتی دیگر برای ایران در غرب ایران، با قدرت گیری مافیا سپاه پاسداران، تجارت مواد مخدر رونق خواهد گرفت، و مشکل "" بی‌ آبی‌ "" کشور ایران را با

عدم انتشار شده: 
false
نظر: 
کامنت دوم پیرامون """ برای عینیت یافتن بعد ژئوپلتیکی، منطقه بودن الزامی است نه دولت بودن """ یک مقایسه ساده بین "" دامنه ژئوپلتیکی کشور‌های شورای همکاری خلیج "" و "" رژیم فارس ایران """، کشور کوچک لبنان امروز به "" مرکز چالش "" رژیم فارس ایران با کشورهای حوزه شورای همکاری خلیج تبدیل شده، نزدیک به """ نیم میلیون """ لبنانی در کشور‌های شورای همکاری خلیج کار میکنند و هر سال نزدیک به "" ۵ بیلیون دلار "" به لبنان می‌‌فرستند، این ۵ بیلیون دلار نزدیک به ۱۰ درصد کلّ "" تولید ناخالص ملی‌ "" لبنان را تشکیل میدهد، اهمیت این ۵ بیلیون دلار وقتی‌ بیشتر درک می‌‌شود که "" رکود اقتصاد لبنان "" را نیز در نظر بگیریم، با کمی‌ سخت گیری در ارسال پول از کشور‌های شورای همکاری خلیج به لبنان، کلّ اقتصاد کشور را می‌‌صحه وارد بحران کرد، آیا رژیم فارس ایران چنین ابزار مالی‌ را در دست دارد؟

عدم انتشار شده: 
false
نظر: 
""" برای عینیت یافتن بعد ژئوپلتیکی، منطقه بودن الزامی است نه دولت بودن """ شما به کشوری کوچک مثل "" قطر "" اشاره می‌کنید که "" تاثیر ژئوپلتیکی "" آن از "" ایران "" بیشتر است. قطر در رتبه بندی اقتصاد‌های رقابت پذیر جایگاه رفیع "" ۱۱ "" را بین بلژیک و ژاپن احراز نمود و این کشور امروز با "" هنک کنگ و سنگاپور "" رقابت میکنند. """ رژیم فارس ایران """ عمق استراتژیک "" ایران را به سطح """ درجه صفر "" نزول داده، چیزی در سطح "" دامنهٔ ژئوپلتیکی کشور ارمنستان ""، وقتیکه "" بعد ژئوپلتیکی "" یک کشور افول می‌کند، تعارضات ژئوپلتیکی، نیروی "" گریز از مرکز "" را بر "" نیروی متمایل به مرکز "" برتری داده و مرکز تحت تاثیر "" قوّه مغناطیسی‌ "" پیرامون قرار می‌گیرد. درک این تحولات در سخنان چند روز پیش رئیس جمهور ارمنستان به خوبی‌ قابل رویت هستند، ایشون گفتند : مردم ارمنستان در حال فرار از کشور هستند.
تصویر کیانوش توکلی

عدم انتشار شده: 
false
نظر: 
ارش جان، نام نويسنده را در جاي خود قرار بدهيد