میراث مکتوب نیاکان (۱۱) مادَیان هَزار دادِستان Mādayān ī Hazār Dādestān

«مادَیان هَزار دادِستان» Mādayān ī Hazār Dādestān از مهم‌ترین اسناد تاریخ حقوقی ایران باستان است که بسیاری از ما حتی نام آن‌را نشنیده‌ایم. از جمله کتب غیردینی است که از زبان پهلوی ساسانی باقی مانده‌ و گوشه‌ای از بازیابی پیشینه حقوقی ایرانیان بشمار می‌رود.
این کتاب که «هزار رأی قضایی» هم نام گرفته، به پارسی میانه و خط و زبان پهلوی است و در نیمه نخست سده هفتم میلادی در دوره حکومت خسرو پرویز، در گور (فیروزآباد کنونی) نوشته شده‌است.

 

...
 
 [می‌خواستم] با ذکر قوانین چندی، بزرگی و نیکی و استواری قانونگذاران را آن ‌چنان که از کوشش بشر و نیروی اندیشه و خردِ خدادادهِ آدمی وضع گردیده نشان دهم. 
باشد که در منکوب کردن دروغ و ناراستی نائل آیم...
فَرُّخ‌مَرد وَهرامان 

اشاره نموده‌ام. با تکرار این واقعیت که ایده‌های روزگار قدیم با جامعه امروز ما همخوانی ندارد و هویت ملی ایرانی، در هویت باستانی خلاصه نمی‌شود، این قسمت را به مادَیانِ هَزار دادِستان
(Mādayān ī Hazār Dādestān (MHD کتابی به پارسی میانه درباره آیین دادرسی ایران در زمان ساسانیان اختصاص می‌دهم...
...
نویسنده کتاب «فَرُّخ‌مَرد وَهرامان» Farroxmard ī Wahrāmān است و رساله او که «هزار رأی قضایی» و «کتاب هزار فتوی»، هم نام گرفته، به پارسی میانه و خط و زبان پهلوی است. در نیمه نخست سده هفتم میلادی در دوره حکومت خسرو پرویز، در گور (فیروزآباد کنونی)، نوشته شده‌ و موضوع آن آیین دادرسی ایران در زمان ساسانیان است.
...
آناهیت پریخانیان Периханян А.Г که در سال ۱۹۷۳ ترجمه روسی کتاب را منتشر نمود از آن با عنوان Mātakdān ī hazār dātastān هم یاد کرده‌است. همچنین خانم ماریا ماتسوخ Maria Macuch، که آن را به زبان آلمانی Das sasanidische Rechtsbuch ترجمه نمود.
...
برای عنوان کتاب، دایره المعارف ایرانیکا، مادَیانِ هَزار دادِستان (Mādayān ī Hazār Dādestān (MHD را برگزیده‌است. همچنین دکتر علی کاکاافشار و دکتر سعید عریان و...، که آن‌را به فارسی ترجمه کرده‌اند.
کلینگن شمیت زبان شناس آلمانی هم که کتابی در مورد زنان در عصر ساسانی نوشته‌، با اندکی تغییر، مادَیانِ هَزار دادِستان Madiyan e hazar dadistan را بکار برده‌است.
سهراب بالسارا، رستم شهزادی، ماهیار نوایی، کیخسرو جاماسپ اسا و...، نام کتاب را ماتیکان هزار داتِستان Mâtikân ê hazâr Dâtastân نوشته‌اند.
دکتر محمود کویر در کتاب «تاریخ اندیشه در ایران» هم، از ماتیکان هزار دادِستان صحبت کرده‌اند.
(ماتیکان در زبان پهلوی به معنای کتاب است اما این واژه با «ماتک» خویشاوند است و «تلخیص» Digest هم معنی می‌دهد. گفته می‌شود  ماتیکان و دیگر آواگفت‌هایش، فقط به کتاب حقوقی گفته می‌شود.)
...
ادوارد ویلیام وست Edward William West، همچنین نینا گارسویان Nina Garsoian مترجم انگلیسی کتاب(از زبان روسی) Madigân-I-Hazâr Dâdistân را برگزیده‌اند. ویکی‌پدیای عبری آن‌را کتاب هزار قوانین ספר אלף החוקים نامیده‌است. در ویکیپدیای فارسی هم تا همین الآن روی «مادگان هزار دادِستان» توافق شده و بعداً شاید نام بهتری گزیده شود.
...
من به احترام دکتر احسان یارشاطر و ایرانیکا، در این مقاله همه جا «مادَیان هَزار دادِستان» نوشته‌ام اما عنوان دقیق‌تر، «هَزار دادِستان»(هزار دادِس‌تان) است بویژه که نویسنده کتاب فَرُّخ‌مَرد وَهرامان، خودش در آغاز رساله‌اش نوشته‌: «این کتاب را هَزار دادِستان می‌نامند.»
Pat nam i Ohrmixd i xvatay I mcnokan ut gcjtikfin npntili t vchdcn i Mazdcsnan. £n (rnatakdan) rnatakdan CD 1000 datastan...
 
انتشار از: 

دیدگاه‌ و نظرات ابراز شده در این مطلب، نظر نویسنده بوده و لزوما سیاست یا موضع ایرانگلوبال را منعکس نمی‌کند.

         

 

دیدگاه‌ها

عدم انتشار شده: 
false
نظر: 
منم بابک خرم دین ازآذربایجان : جناب همنشین بهاراز زحمات شما قدردانی میکنم مخصوصآ از فایل صدا همراه که بسیار سودمند است برای ما که وقت خواندن کم داریم .ما وارثان یک امپراتوری با دکترین منحصر بفرد آن باید پازل های تاریخی آشنا شویم استیلای هزار ساله ترکان بی لیا قت وطن فروش مدنیت بر انداز, پشت سر گذاشتن سه طوفان عظیم بنیاد کن حمله اسکندر گجستک, حمله عربان ,حمله چنگیز مغول ,دست آخر ترکان آسیای آلتایها که هنوز که هنوز است دستشان از سرزمینما ن کوتاه نشده .پاینده و جاوید باش ای ایران به دور باش از دروغ و دروغگویان

عدم انتشار شده: 
false
نظر: 
حداقل چند صفحه اورجینالشرا به صورت تصویری نشان دهید.چون کار علمی باستانی داستان نویسی نیست.