یادگار زریران، «بهَگَوَد گیتا»ی ایرانی Yadegar-e Zariran

این بحث مربوط به «یادگار زریران»، یکی از کهن‌ترین سوگنامه‌های ایرانی و بازمانده ارزشمندی از میراث پارتی است. یک رساله حماسی – مذهبی که در اصل به زبان پهلوی اشکانی بوده ولی صورت کنونیِ آن به خط و زبان پهلوی(زبان پارسی میانه) است. حوالی سال ۵۰۰ میلادی نوشته شده و قدیمی‌ترین داستان پهلوانی به زبان‌های ایرانی است. موضوع آن، بیان دلاوری‌ ایرانیان و معتقدان دین نو (زرتشتی) در برابر خیونان(تورانیان) است.
ویدئو
فایل صوتی

بهَگَوَد گیتا  Bhagavad Gita(آهنگ خدایان) مهمترین بخش ماهابهاراتا (سروده‌ای حماسی از سدهٔ پنجم پیش از میلاد) است که از دو کلمهٔ بهَگَوان به معنی خداوند و گیتا به معنی سرود و نغمه تشکیل شده‌است.


این بحث مربوط به «یادگار زریران»(ایاتکار زریران)، یکی از کهن‌ترین سوگنامه‌های ایرانی و بازمانده ارزشمندی از میراث پارتی است. یک رساله حماسی – مذهبی که در اصل به زبان پهلوی اشکانی بوده ولی صورت کنونیِ آن به خط و زبان پهلوی – زبان پارسی میانه – است. زبان پارسی میانه واسطهٔ مستقیم میان پارسی باستان و پارسی امروزی است.
در واژه زریران، الف و نون(ان) نشانه ی نسبت است، یعنی یادگار مربوط به زریر.
...
یادگار زریران، در اصل اثری نمایشی بوده که به وسیله گوسان‌ها، یعنی خنیاگرانی که در دوره پارتی داستان‌های گذشته را برای مردم روایت می‌کردنـد، به اجرا در‌آمده‌است. حوالی سال ۵۰۰ میلادی نوشته شده و قدیمی‌ترین داستان پهلوانی به زبان‌های ایرانی است. شامل ۱۱۴ بند (اصلی)، ۷ بند پایان‌نوشت و ۳۰۰۰ واژه پهلوی است. موضوع یادگار زریران، بیان دلاوری‌ ایرانیان و معتقدان دین نو (زرتشتی) در برابر خیونان - تورانیان - است.
...
این رساله در سال ۱۸۹۰ میلادی توسط ویلهلم لودویگ گایگر Wilhelm Ludwig Geiger ترجمه شده، و تئودور نُلدِکه Theodor Nöldeke خاورشناس آلمانی، در مطالعات ایرانی خود از آن یاد کرده‌است. شاعر ارجمند ایران ملک الشعرای بهار هم آن را از پهلوی به پارسی دری ترجمه کرده که خرداد سال ۱۳۱۴ در مجله «تعلیم و تربیت» (سال پنجم – شماره ۳ – صفحه ۱۱۳ تا ۱۲۰) چاپ شده‌است.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
گُشتاسب آیین زرتشت را می‌پذیرد
از میان پادشاهان قدیم، نام گُشتاسب بیشتر از همه در ادبیات پارسی میانه آمده‌است. در گاتاها – سروده‌‌هایی که از دیرباز سخنانِ زرتشت دانسته شده – چهار بار از گشتاسب یاد شده‌است.
گُشتاسب در زمان زرتشت فرمانروای بلخ بود. زرتشت، مردم را به راستی و پاکی فرا می‌خواند. گشتاسب هم آیین زردشت را پذیرفت و به یاری و پشتیبانی وی برخاست. در پیامد این اوضاع، ارجاسب (پادشاه خیون‌ها) برآشفت و دو نفر را به دربار گشتاسب ‌فرستاد که اگر ایرانیان این دین را رها نکنند، باید برای جنگ آماده باشند. گشتاسب از شنیدن این پیام در خود فرورفت و یرادرش - زریر - پاسخ آن نامه را چنین داد.
«ما این دین پاک را نهلیم و با شما همکیش نشویم...»
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
زریر به خاک و خون می‌غلطد
گشتاسب از وزیر خود جاماسب خواست که پیامد جنگ را پیش بینی کند. جاماسب شاه را از کشته شدن زریر، و... آگاه ساخت اما در نهایت مقابله با خیون‌ها و نبرد با آنان را توصیه کرد.
زریر با ارجاسب  - پادشاه خیون‌ها - قرار جنگ گذاشت و فرماندهی سپاه ایران را بدست گرفت. نبرد آغاز شد و در گیر و دار جنگ، زریر و چند تن از نزدیکان گشتاسب به خاک و خون ‌غلطیدند. اسفندیار، پسر گشتاسب، بستور، پسر زریر، و گرامی‌کرد(گرامی کردار)، پسر جاماسب، از پاننشستند و آخر سر سپاه خیونان- خیون‌ها -  شکست سختی خوردند و تنها ارجاسب (شاه خیونان) زنده ‌ماند – که اسفندیار به علامت سرشکستگی او را بر خَر دُم بریده‌ای به محل خویش فرستاد تا برود و برای دیگر خیونان تعریف کند که در رزم گشتاسبان چه دیده‌است.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
زریر عزیزترین شهید این منظومه است
زریر پهلوانی دلیر بود. در اوستا و یشت‌ها(سرودها)ی پنجم و سیزدهم از او به نیکی یاد شده‌است. با اینکه جاماسب پیش بینی کرد که در این نبرد کشته خواهد شد، وی در همه جا گوی سبقت را از دیگران ربود. زریر عزیزترین شهید این منظومه است و زیباترین صحنه‌ها به او اختصاص دارد.
فردوسی داستان این نبرد را به تصویر کشیده‌است:        
کنون اندر آمد میانه زریر
چو گرگ دژآگاه و شیر دلیر
به لشکرگه دشمن اندر فتاد
چو اندر گیا آتش و تیز باد
چو ارجاسپ دید آن چنان خیره شد
که روز سپیدش شب تیره شد...
ارجاسب به سپاهش رومی‌کند و می‌پرسد چه کسی داوطلب جنگ با زریر است؟ پهلوان تورانی سپاه ارجاسب، بیدرفش جادو (شمر داستان)، دواطلب می‌شود و همو به زریر تیر می‌زند و او را از پا درمی‌آورَد.
چو شد جادوی زشت ناباکدار
سوی آن خردمند گُرد سوار
بینداخت ژوپین زهرابدار
ز پنهان بران شاهزاده سوار
گذاره شد از خسروی جوشنش
به خون غرقه شد شهریاری تنش
ز باره در افتاد پس شهریار
دریغ آن نکو شاهزاده سوار
فرود آمد آن بیدرفش پلید
سلیحش همه پاک بیرون کشید
سپاهش همه بانگ برداشتند
همی نعره از ابر بگذاشتند
...
گشتاسب که صحنه را نظاره می‌کرد دیگر زریر را ندید.
چو گشتاسپ از کوه سر بنگرید
مر او را بدان رزمگه بر ندید
به دین اندرون بود شاه جهان
که آمد یکی خون ز دیده چکان
جهان پهلوان آن زریر سوار
سواران ترکان بکشتند زار
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ
فرزند زریر و پیکر خونین پدر
زریر که برخاک می‌افتد فرزندش بَستور بر بالای پیکر به خاک و خون غلتیده‌ پدر حاضر می‌شود. این صحنه در عین زیبایی، بسیار غم‌انگیز است.
«الا ای درخت تناور! جان بر افکنده تو را چه کس بر گرفت؟...
مو و ریش تابدار تو را بادها آشفته‌اند، پاکیزه تن تو را اسبان با پای لگدمال کرده‌اند و تو را خاک بر گریبان نشسته‌است. اکنون چه کنم، چه اگر از اسب بنشینم و سر تو پدر اندر کنار گیرم و تو را خاک از گریبان بگیرم، پس به آسانی باز بر اسب نشستن نتوانم.»
...
بیدرفش جادو، زریر را کشته بود. پس از این واقعه، کسی آمادگی برای نبرد تن‌به‌تن با بیدرفش جادو(پهلوان تورانی سپاه ارجاسپ) را در خود نمی‌‌دید، مگر پسر خردسال زریر که بستور نام داشت و او در نبرد با بیدرفش جادو، وی را به خاک ‌افکند. یادگار زریران، «بهَگَوَد گیتا»ی ایرانی است.
ـــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ 
پانویس
در ویدئوی ضمیمه، نام پسر زریر را به اشتباه  بَستور ، گفته‌ و پوزش می‌خواهم. تلفظ درست آن « بَستَوَر » Bastavar است.
...
رّد پای سوگنامه داستان زریران را در کتاب‌های مقتل هم(که به بازگویی داستان کربلا می‌پردازد) می‌بینیم.
در یادگار زریران، گرامی‌کرد(گرامی کردار)، پسر جاماسب، در حین نبرد، دستهایش قطع می‌شود و درفش(پرچم) را به دندان می‌گیرد که بی اختیار دستهای قطع شده ابوالفضل عباس و گرفتن مشک آب توسط او تداعی می‌شود. رفتار شمر در داستان کربلا، بی شباهت به بیدرفش جادو در یادگار زریران، نیست.  
سرگذشت غم انگیز زریر در حماسۀ «یادگار زریران»، همچنین سنت نمایش واقعۀ مصایب میترا و برگذاری آیین سیاوشان یا مراسم عزاداری برای اسمردیس (بردیای دروغین) به دست داریوش هخامنشی...در شکل دادن و اجرای نمایش‌های آیینی تعزیه‌خوانی نقش داشته‌است.
داستان یادگار زریران مبنای سرودن شاهنامه - گرشاسب نامه - دقیقی قرار گرفته و فردوسی و ثعالبی نیز از آن تاثیر پذیرفته‌اند. یادآوری کنم که روایت فردوسی از داستان گشتاسب و زریر، با متن کتاب یادگار زریران تفاوت‌هایی دارد. 
...
یادگار زریران- شاهنامه گشتاسب – حماسه ملی ایران قدیم
ترجمه ملک الشعرای بهار
یادگار زریران، ترجمه یحیی ماهیار نوابی 
...
ژاله آموزگار، همچنین مهرداد بهار، بیژن غنی و سعید عریان هم یادگار زریران را ترجمه کرده‌اند.
...
ترجمه انگلیسی یادگار زریران

 منابع
نولدکه، تئودور، حماسه ملی ایران، ترجمه بزرگ علوی
کیا، خجسته، «نشانه‌های نمایشی در حماسه یادگار زریران»،
رقیه همتی، حماسه دقیقی و یادگار زریران
عباس آذرانداز، یادگار زریران، نمونه‌ای از هنر شاعری ایرانیان در دوره میانه
مریم خادم، یادگار زریران، برگی دیگر از افتخارات ایرانیان
Benvenist, E. (1932). “Mémorial de Zarēr”, in Journal Asiatiqe, Paris.
Henning, W.B. (1933). “A Pahlavi Poem”, ActaIranica VI (selected papers), Leiden.

 ...
سایت همنشین بهار  

بخش: 

انتشار از: 

دیدگاه‌ها

نظر: 

جناب پسیانلو، هدف من نشان دادن چندگانگی شخصیت و متضاد و مغشوش بودن اعتقادات به اصطلاح روشنفکران اسلامیست. این جماعت را من متزورتر از اخوندها ميدانم. مردم در حال بیرون انداختن اسلام از خانه با لگد هستند ولی اینها سعی میکنند انرا از طریق پنجره دوباره وارد کنند. تضاد اسلام و دنیای مدرن و علمی که به استحضار اسلام انجاميده باعث میشود که عده ای از مسلمانان کم هوش داعشی میشوند و عده ای رندتر روشنفکر اسلامی. هدف هردو حفظ و نجات اسلام است.
اگر نخواهیم از دید شکسپیر به مسئله نگاه کنيم منظور من در کامنت قبلی روشن است.

نظر: 

جناب رازعزیزاکراین(نقل) به طوری که میگویید-حماسی- است پس دیگر-کار-نیست وصرفاافسانه است.کار هویت عینی داردوبا حواس پنج گانه قابل درک است والبته انکارناپذیر.ارزش حماسه نه به واقعی بودن بلکه به درجه احساسی وشاعرانه بودن آن است. که دراذهان وتخیلات تجلی می یابد.

نظر: 

این داستان در ستايش پهلوانی ایرانی بنام زریر است که در جنگ با ترکان " شهید" میشود. هدف این جنگ هم دفاع از ايران و ایرانیان است. ما هم می پذیریم که این کار حماسی بوده است.
کمی از تاريخ که ميگذرد عربی به نام حسین به دست عرب دیگری کشته میشود. حسین که در کشتار همین ایرانیان ید طولایی داشته میشود سید "شهدا"! یعنی والاترین مقام در شهادت, یعنی بالاتر از پهلوان زریر! و همین اقای همنشين اسلام برایش مرثیه رمانتیک مینویسد!
شخصیت و افکار شتر گاو پلنگی به اصطلاح روشنفکران اسلامی جذامیست که تن این مملکت را می خورد.
این اقایان در محاسبات تاریخی سیاسی اقتصادی فرهنگی این مملکت ایرانیان را دنبال پرتقال فروش می فرستند.

نظر: 

ادامه نظر---القصه ارجاسب نامی که ازتوبه واصلاح پذیری گشتاسب نامی دریک مملکت دیگر خونش به جوش آمده ودهانش کفکرده فی الفور بسیج قشون کرده وبه جنگ این مومن تازه مسلمان میشتابد.از قضا چون همان طور که رسم روزکاراست تمام پیش بینی هاقرارنیست که مطابق میل وپسند طراحان آنهاازآب دربیایند این بارهم کاربرعکس میشود وقشون ارجاسب تارومارومنهزم وخودش هم دسگیر شده وسواربرالاغی بخت برگشته ودمبریده روانه مملکت خودمیشود که شای دوباره همتی کرده وباعده عده بیشتروقویتری این جنگ ناتمام رابه سرانجامی برساند.کاری که درتمام طول وعرض تاریخ هیچ سردارفاتحی مرتکب نشده بود وباهیچ عقلی هم جوردرنمی امد که مار زخم خوردهایراازسرتفنن وتفریح مجال دیگری بدهند.رفرنس عمده این کشف جالب تاریخی هم چیزی نیست جز شاهنامه ! که نقل قول های تاریخی اش حرف نداردعلی الخصوص که به زبان شعرهم میباشد که دیگرردخورندارد.

نظر: 

داشتم میگفتم وباحوصله واغتنام وقت اریکروز تعطیل به جرءجزءگفته هاوافاضات همنشین عزیز پاسخ داده ونقطه پایان راهم فشرده بودم که یکباره خبررسید که برق رفت ! حالا آن چه را که به یاد مانده جمع وجور میکنم باشد که به عرضه اش بیارزد. شاید گفته شود که این مطلب حداکثرارزش نگاهی گذرا ازسزکنجکاوی داشته وارزش توجه بیشتری نداشت چه برسد که دوباره نویسی شود آنهم باتلاش برای یادآوری آنچه که بارفتن برق رفت وروب هم شده بود.علی ای الحال باخواندن مقاله مطالبی برایم روشن شده ونیزعلامت سوال بیشتری نیزظاهرشد.نخست این که برخلاف ادعاهایی که میشوداین آئین های تعزیه داری وماتم سرایی نه ابداعی اسلام بلکه ازآداب ورسوم به جامانده ازاعصار وقرون گم شده درتاریخ اهالی نواحی بلخ وآن طرف هابوده که به مروزمان وبیاری تشیع درپهنه وسیع زیست وزندگی ما جاری شده ونفوذیافته است.

نظر: 

عجب «یادگار زریران»، کهن‌ترین سوگنامه‌های ایرانی میراث پارتی رساله حماسی – مذهبی در اصل به زبان پهلوی اشکانی بوده ولی صورت کنونیِ آن به خط و زبان پهلوی(زبان پارسی میانه) است. قدیمی‌ترین داستان پهلوانی به زبان‌های ایرانی است. معتقدان دین نو (زرتشتی) در برابر خیونان(تورانیان) است.واقعا عجب شیر تو شیری بوده .شتر گاو پلنگ عینیت می یابد انهم شتر گاو پلنگی از جنس دروغ.سر شار از پرانتز باز و پرانتز بسته.پرانتز هایی از جنس کورش دانستن ذوالقرنین قران یا شب تولد علی دانستن لیله القدر در قران.چقدر پرانتز باز و پرانتز بسته میمون و متبرکی برای عیرانیان سرشار از باستان واقعی.اتحاد دو پرانتز باز و پرانتز بسته مدافعین حرم روسی و مدافعین حرم شیعوی مبارک عست.

نظر: 

آیا موسیقی متن در مایه شوشتریست ؟ خواننده ای در ایران با نام علاالدین -مسعود بختیاری- اغلب دارای اینگونه موسیقی دان هایی بود در رادیو اهواز.

افزودن نظر جدید

لطفا نظر خودتان را فقط یک بار بفرستید. کامنتهای تکراری بطور اتوماتیک حذف می شوند و امکان انتشار آنها وجود ندارد.

CAPTCHA
حروف را با خط فارسی و بدون فاصله وارد کنید.
CAPTCHA ی تصویری
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را بدون فاصله وارد کنید.