چشم آبی Göy göz


Canımda yuva saldı,*
içimdən yonub yedi,*
çıxadı boşluğa puça məni.*
در جانم لانه کرد و مدام مرا از درون خورد و تراشید . تهی و پوچ کرد. Anı-nı tapآنی را پیدا کن

 Göygöz

 

 

,Behnam,Məsud,Ruhi,Təhminə
...və başqa uşaqlara 

 

 

 

  qədər çalışdım unudum onu,

 

bir o qədər çox yadıma düşdü.

 

Nə qədər qaçdım əlindən onun ,

 

bir o qədər çox toruna düşdüm.

 

Canımda yuva saldı,

 

içimdən yonub yedi,

 

çıxardı boşluğa puça məni.

 

Onu aramağım gərəklidir,

 

bu boş böyürlərin birində,

 

bəlkə, yaxcı peyaparam

 

öz puçluğuma mən...

 

Dar qaranlıq dustaq otağımda məni bir gub-ba-gub yuxudan oyatdı. Birisi qonşu otaqda duvarı

 

döyürdü. Onun qabağında məndə döyüb bildirdim ki " hən, məndə varam. Burdada birisi var". Və

 

səs kəsildi. Çox gözü yola qaldım. Və niyaran ki bəs niyə daha bir səs gəlmir. Sonda uzun-qıssa

 

səslər başlandı. Anladım ki birisi istəyir mənlə danışsın.

 

Mors əlif basilə tanış idim:

 

«Adın?»Soruşdum.

 

«Anı.»

 

Onu tanımadım. Belə bir ad heç zaman qulağıma dəyməmişdi. Elə bildim ki çaşmışam. Ikimci

 

üçümcü yolda soruşdum, amma o genədə dedi.

 

«Anı.»

 

«Xarici?»

 

«Yox! Qız, öyrənci.»

 

«Göy göz?»

 

«Hən.»

 

«Urmu, müəllim. Təbriz, öyrənci?»

 

«Hən. »

 

«Fəransa, dil, müəllimli?»

 

«Hən.»

 

«Niyə, burda?»

 

«Onlar gətirib.»

 

«Niyə?»

 

«Bilmirəm.»

 

Onu tanıdım. Adını bilmirdim. Yanı heç vəxt istəməmişdim birinin adını örgəşəm. Buna görə ki

 

"soruşmada" dostun adın qorumaq çox çətin idi. Çox vəxt dostlar qondarma adı yada yalnız

 

adamın ləkər biçimin yadda saxlırdılar.Və o adı ki bu görünüşə qoyurdular. Söz gəlişi, Uzun,

 

Cılaz" ,Göy göz, kimi adları. Və habelə.

 

O bizim içimizdə Göy Göz adıynan tanınmış idi. Bir varlı ailədən idi. Atası ticarət işinə baxırdı;

 

ki dayıma bir qıçı Fəransada olurdu, bir qıcıda Iranda, Urumda. Anı Fəransada dərs oxuyub

 

böyümüşdü. Urmuda -Hünəristan-da Fəransa dilin dərs verirdi. Və Təbrizdə də, ədəbiyyat

 

sahəsində təhsil edirdi. O orta boylu, arıq və mehriban bir qız idi. Əhli qələm, kitab, və ədəbiyyat.

 

O neçə dili bilirdi, və çoxda yaxcı. Biz bir düzgün adam axtarırdıq ki yasaq kitabları Fəransa

 

dilindən çevirmədə yardım etsin. Bu arada dostlar Anı-nı tapmışdılar. O yorulmadan maraqla

 

çox şeylər bizə tərcümə elədi. Işi heyrətli, tez və diqqətlə, görürdü. Mətni alırdı əlinə tərcüməsini

 

oxurdu! Elə ki baxan heç bilmirdi o çevirir ya yazının üzündən oxur.

 

«Neçə aydı burdasan?»Ondan soruşdum.

 

«Iki ay.»

 

İstədi məni tanısın, cavab verdim: 

 

«Səndə burdasan. Pis oldu. »Tanıyıb dedi.

 

Onun dindiriş cərəyanından soruşdum. Çox işkəncə çəkmişdi. Apandisi də partlamış və bir neçə

 

gün bimarıstanda yatmışdı:

 

«Təsadüf üzəri diri qaldım. Indi yaxcıyam. Amma öz içimdə çətinliyim var , halım heç xoş

 

dəyil.»Dedi.

 

«Iniltin ucadır. Dincin yoxdu! Niyə?»

 

O tel elədi ki:

 

«Biz burdan gedərik. Çox şaxlıya bilməzlər. Əllərində bir şey yoxdu. Uşaqlar özlərini çox borclu

 

hiss edirlər və istirlər ki işlərin ardı tutulsun. Məndə bunu sevirəm, amma çətinlik var. Bəlkə də

 

bu məni ayaqdan saldı. Obiri taydan uşaqları çox sevirəm. Hiss edirəm bir dəyərli çevrədəyəm ki

 

yaşamalıdır.»

 

Onun arıq və iştahasız olmağın eşik də olanda görmüşdüm, və indi burada da rahatsız və sakitsiz

 

olduğun görürdüm.

 

Aydın idi ki sağ-səlamət dəyil. Demişdi "vəziyyəti belədi, stressi var, hey doktura gedir, və

 

yeməkə də heç meyli yoxdur."

 

Bu nişanları anlırdım və buna görə də çox niyaran olub qorxudaydım. Amma obiri taydan

 

düşünürdüm ki yalqız dəyil. Ailəsi ona yardımçı ola bilər. Bunla belə xəyalım genə rahat olmadı.

 

Öz-özümə dedim tutaq ki o dərdin gizlətdi, ya yaxın adamları-da bu dərdə düşmüş oldular, onda

 

necə olar?

 

Bir şeyə yəqinim yoxudu. Düşmüşdüm şəkkinən yəqin arasında yanar bir çuxura. Və yanırdım.

 

Soruşdum:

 

«Müşkülün?»

 

«Qalsın eşiyə.»

 

«Nə eliyə bilərəm»

 

«Anı-nı tap.»

 

Sonda ikimizdə buraxıldıq. Öncə mən, və bir neçə ay sonra o. Amma işlər elə qabağa gəldi ki

 

daha biz bir-birimizi görə bilmədik. Buna can ki, bir qonaqlıqda "Anaşa" sözü qulağıma dəydi:

 

«Nə demək?»Soruşdum.

 

«Anı .»

 

«Yanı nəmənə?»

 

«Bir bitkidir.»

 

«Vay!...»

 

Qayıtdım, ora-bura telefon elədim, dostlarımla danışdım:

 

«Göy göz yoxdu! Ölübdü!»Dedilər.

 

Dünya başıma dolandı...

 

«Niyə?»

 

«Zəhərlilik.»

 

Dizlərim boşalıb belim büküldü:

 

«Vay!...Vay!...Vay!...»

 

Hıçqırıb ağladım,

 

ölümün adın,

 

yaşayış gənclik üzərinə.

 

Təqsir mənimdir ,

 

verdim onu ölümə...

 

Eliyə bilərdim qabağın alım...günahkaram...

 

Anı onun adı deyildi,

 

müşkülünün adıydı...

 

Yıxılıb dura-dura işləri irəli sürdük .

 

Amma, boş qaldı Anı-nın yeri hər zaman.

 

O ki bu suç hissin

 

könlümə əkdi,

 

göyərib gün-bə-gün,

 

qol-qanad açdı.

 

Ağuladı bütün

 

yaşayışımı mənim..

 

 -----------

 Göy göz PDF

 

 

 

برای
 ،بهنام، مسعود،روحی، تهمینه
ودیگربچه ها

 

 

 

 

 

 

 

هر چه خواستم فراموشش کنم بیشتر برایم زنده شد. و هرچه از چنگ اش گریختم خود را بیشتر اسیرش یافتم.
در جانم لانه کرد و مدام مرا از درون خورد و  تراشید . تهی و پوچ  کرد.
باید آن را در یکی از این تهی گاهها وارسی کنم تا بهتر بتوانم به پوچی خود پی ببرم.

صدای گوپ-گوپی که درون سلول تنک و تاریکم پیچیده بود از خواب بیدارم کرد. کسی از سلول بغلی مشت  بر دیوار میکوبید. متقابلًا پاسخ دادم که "بله هستم؛ اینجا هم یکی هست". بعد صدا قطع شد.
 منتظر ماندم .  خیلی . و نگران از اینکه چرا جواب نمی دهد. عاقبت   صداهای کوتاه و بلند  شروع شد. فهمیدم کسی میخواهد با من صحبت کند. با زبان مورس آشنا بودم . 
پرسیدم : اسمت  ؟
« آنی.»
نشناختم اش. اصلاً چنین اسمی هرگز به گوشم نخورده بود. فکر کردم شاید  اشتباهی فهمیده ام . دوباره و سه باره  پرسیدم و او هر بار جواب داد:
«" آنی"» . 
«خارجی ؟»
« نه!..... دختر- دانشجو - آموزگار». 
« " چشم آبی؟ »
«آره».
«دانشجو -تبریز- معلم - اورمیه؟»
«بله.»
«فرانسه بلدی؟»
«بله.»
«چرا اینجا ؟»
«آنها آورده اند.»
«چرا؟»
«نمیدانم.»

 او را شناختم. اسم اش را نمیدانستم. یعنی هیچوقت نخواسته بودم اسم کسی را به خاطر بسپارم. چون حفظ نام دوست به هنگام بازجویی بسیار سخت بود.  معمولاً دوستان اسامی مستعار معمولی ، و یا تنها قیافه ها را  به خاطر می سپردند؛ و نامهایی که خود به قیافه ها میدادند . مثل "اوزون=دراز" یا «جیلاز=لاغر» ، " گؤی گوز=چشم آبی" و مانند اینها. او بین ما با نام «گؤی گؤز» شناخته شده بود. از خانواده ی  ثروتمندی بود که پدرش تجارت میکرد .

همیشه  یک پایش در فرانسه بود و پای دیگرش در ایران و اورمیه. آنی در فرانسه درس خوانده و بزرگ شده بود و در اورمیه -هنرستان-زبان فرانسه تدریس میکرد. در تبریزهم رشته ادبیات را دنبال می نمود. دختر لاغر و قد متوسط و مهربانی بود. و اهل کتاب و قلم و ادبیات . مسلط به چند زبان . ما در پی آدم مطمئنی بودیم که در ترجمه ی  برخی کتابهای ممنوعه،  از  زبان فرانسه ،  یاریمان کند. این بود که دوستان او را یافته بودند.  با علاقه خستگی نا پذیری مطالب بسیاری برای ما برگرداند. وقتی متن اصلی را به دست میگرفت  متن ترجمه را قرائت  و دیکته میکرد. کارش شگفت انگیز دقیق و سریع بود .
 از او پرسیدم:
«چه مدته  اینجایی»
« دو ماه. »
خواست خودم را معرفی کنم. کردم. شناخت و گفت:
« بد شد. توهم اینجایی!»
ازجریان  باز جویی اش پرسیدم. خیلی شکنجه اش کرده بودند. اپاندیس اش پاره شده بود و مدتی  را در بیمارستان گذرانده بود. گفت:
- تصادفاً زنده ماندم.  حالا بهترم . اما  خودم  مشکل دارم و حالم هیچ خوب نیست.
«  صدای ناله ات بلند است و آسایش نداری.  چرا؟»
او تلگرافی توضیح  داد :
«از اینجا میریم . زیاد نمی توانند ما را نگهدارند. چیزی در دست شان نیست.  بچه ها خیلی  احساس وظیفه میکنند و دوست دارند که کارها ادامه یابد. منهم دوست دارم.. اما نمی توانم یاری کنم ، با خودم مشکل دارم. سخت. شاید هم مرا از پای در بیاورد! از سوی دیگر بچه ها را خیلی دوست دارم. احساس میکنم در محیطی هستم که ارزش زندگی  دارد. »

لاغری و کم اشتهایی او  را در بیرون دیده بودم و اکنون ناآرامی و ناراحتی اش را اینجا میدیدم. روشن بود که  تندرست نیست. گفته بود "وضع اش چنین است که  استرس دارد و مرتب پیش پزشک میرود. زیاد میلی به غذا ندارد ". معنی علائم را درک میکردم و از این رو نیز بسیار نگران و وحشت زده بودم.
از سوی دیگرفکر کردم تنها نیست. خانواده اش میتوانند کمک اش کنند.
 با  این همه خیالم راحت نشد. با خود گفتم "اگر درد را پنهان کند، و یا نزدیکانش نیز ، همین مشکل او را داشته باشند ، چه؟!
 به چیزی یقین نداشتم. افتاده بودم به ورطه ی  شک و یقین؛ و می سوختم.
پرسیدم:
«مشکل ؟»
« باشد برای بیرون.» 
«چه کار میتونم انجام بدم؟»
«آنی را پیدا کن.»

*

سرانجام هردو آزاد شدیم. نخست من و چند ماه بعد او. ولی کارها طوری پیش آمد که  نتوانستیم همدیگر را ببینم. تا اینکه در یک مهمانی کلمه ی« آناشا».به گوشم خورد.
«پرسیدم یعنی چه ؟»
«آنی.»
«یعنی چه ؟»
«گیاهی ست! »
«وای!...»
برگشتم . به این جا و آنجا زنگ زدم . با دوستانم تماس گرفتم گفتند :
«چشم آبی دیگر نیست! مرده! »
دنیا بر سرم خراب شد...
« چرا؟»
«مسمومیت.»
 زانوانم سست شد و کمرم شکست:
«نه.!..نه!...نه..!.»
و هق هق گریستم . نام مرگ را. بر روی زندگی و جوانی.
تقصیر من بود که  گذاشتم مرگ او را ببرد...میتوانستم مانع اش بشوم. می توانسم ...گناهکارم...آنی نام  او نبود. مشکل او بود...

افتان و خیزان به کوششهای خود ادامه دادیم. اما جای آنی همیشه بین ما خالی ماند...
احساس گناهی که او  بر دلم کاشت رشد کرد، و روز به روز بزرگ و بزرگتر  شد.
و  سرتاسر زندگی مرا زهر آلود نمود...
  

انتشار از: 

دیدگاه‌ و نظرات ابراز شده در این مطلب، نظر نویسنده بوده و لزوما سیاست یا موضع ایرانگلوبال را منعکس نمی‌کند.

         

 

دیدگاه‌ها

تصویر آ. ائلیار

عدم انتشار شده: 
false
نظر: 
عزیز، شما با توجه به دو واژه ی «زهرلدی» و «آغولادی» بر گره دید فلسفی نوشته انگشت گذاشته اید. نخست بگویم که برخلاف ظاهر و نام نوشته شخصیت اصلی راوی ست و دختر شخصیت دوم است.اگر دختر راحت میگفت که اعتیاد دارد مسئله جوری دیگری مطرح میشد. اما او «پنهان»میکند. همانطور که «قبلاً هم کرده بود». و تلاش راوی به درک مشکل عقیم میماند. این پنهان کردن، زندگی شخصی را نشان میدهد و هم عمومی را. و حس مسئولیت پیش میاید. راوی برطبق فلسفه خود احساس مسئولیت میکند ولی دختر بر اساس اینکه «کار و زندگی خصوصی»من است عمل «پنهان کردن» را انجام میدهد. داستان نشان میدهد زندگی یک روشنگر -دختر-چقدر به زندگی عمومی و جامعه تعلق دارد. و «احساس شکست و پوچی» راوی این اندازه را بیان میکند. اینجا موضوع زندگی خصوصی و عمومی نیز پیش میاید. آیا احساس مسئولیت و گناه، از سوی راوی درست است؟
تصویر آ. ائلیار

عدم انتشار شده: 
false
نظر: 
عزیز احمدی زاده، ممنون از ایمیل محبت آمیز شما. آنچه را که متوجه شدم تصحیح کردم. احتمالا باز ممکن است چیزهایی مانده باشد. خواهش میکنم هر چه به چشم میخورد اینجا قید کنید یا در ایمیل نشان دهید که اصلاح شود. Ağuladı, رابه جای Zəhərlədi به این خاطر آوردم که این واژه قدیمی فراموش نشود.ولی حق باشماست اکنون Zəhərlədi رایج است. و کمتر کسی از واژه قدیمی خبر دارد. باشد من زهرلدی را در داخل پارانتز اضافه میکنم. قربانت. خوشحال میشوم آنچه را که به دیده میاید برایم یاد آوری کنید. آغو اوتو،گیاه آغو =شوکران است. همان گیاهی ست که جان سقراط فیلسوف را گرفت. گزینش این واژه در داستان بین دو دوست که مسایل «فلسفه زندگی» مطرح است، غیر مستقیم تداعی گر «شوگران» فلسفی ست که یاد شد. ولی واژه ی «زهرآلود» چیزی عمومی ست و فاقد تاریخ فلسفی. که در ترجمه هم آمده و نمی تواند آن حس فلسفی تاریخی را برساند.