آرامش دوستدار و اصطلاحِ دین‌خویی او

به نظرم جعل اصطلاح "دین‌خو" مهمترین ابداع مرحوم دوستدار بود. او از یک طرف، جامعۀ ایرانی را در تمامِ دوران حیات تاریخی‌اش "دین‌خو" می‌دانست و از طرف دیگر دین‌خویی را منافی تولید فکر و اندیشه برمی‌شمرد. بر این اساس، او در تاریخ ایران فقط آن تعداد انگشت شمار از چهره‌های برجسته‌ای را که به زعم خودش "دین‌خو" نبوده‌اند، اهل فکر می‌دانست و بقیه را از خوارزمی و بیرونی و فارابی و بوعلی گرفته تا سنایی و عطار و سهروردی و مولوی و صدها شخصیت بزرگ دیگر را فاقد فکر و اندیشه و ناتوان در تولید آن قلمداد می‌کرد!
 
 
 
آرامش دوستدار در سن 90 سالگی درگذشت.
برخی رسانه‌ها از او به عنوان "فیلسوف بزرگ" و "متفکر و پژوهشگر سترگ" یاد کرده‌اند.
در میان معدود آثار دوستدار کتابِ کم حجمِ "درخشش‌های تیره" بیشتر معروف است اما گمان نمی‌کنم افراد زیادی آن را تا پایان خوانده باشند و یا اساساً خوانده باشند، چرا که از متنی روان و سلیس و منظم و منقح بی‌بهره است.
به نظرم جعل اصطلاح "دین‌خو" مهمترین ابداع مرحوم دوستدار بود. او از یک طرف، جامعۀ ایرانی را در تمامِ دوران حیات تاریخی‌اش "دین‌خو" می‌دانست و از طرف دیگر دین‌خویی را منافی تولید فکر و اندیشه برمی‌شمرد. بر این اساس، او در تاریخ ایران فقط آن تعداد انگشت شمار از چهره‌های برجسته‌ای را که به زعم خودش "دین‌خو" نبوده‌اند، اهل فکر می‌دانست و بقیه را از خوارزمی و بیرونی و فارابی و بوعلی گرفته تا سنایی و عطار و سهروردی و مولوی و صدها شخصیت بزرگ دیگر را فاقد فکر و اندیشه و ناتوان در تولید آن قلمداد می‌کرد!
هنگامی که دکتر محمد جواد طباطبایی بحثِ خود را در مورد "امتناع اندیشه در ایران" مطرح کرد، آرامش دوستدار آن را برگرفته از نظرات خود دانست و ظاهراً غوغایی هم برانگیخت. در این میان، برخی هم ادعای او را باور کردند به طوری که هر گاه در محفلی اشاره‌ای به آراء دکتر طباطبایی می‌شد، ناگهان فردی وسط بحث می‌پرید و می‌گفت؛ نظر طباطبایی ظاهراً تکرار نظر آرامش دوستدار است!
در واقع هیچ شباهتی بین بحثِ "امتناع اندیشۀ" طباطبایی با موضوع "دین‌خویی" دوستدار وجود ندارد و این را دکتر طباطبایی با قلم تیز خود عیان کرده است.
در مورد دین‌خویی مورد ادعای دوستدار و تعارض آن با اندیشه‌ورزی می‌توان به وقتش به تفصیل صحبت کرد؛اما حتی نگاهی سرسری به کتاب او در این مورد، نشان می‌دهد که دوستدار از اساس درک روشنی از پیچیدگی مقولاتی مانند عقل، اندیشه و دین و فرهنگ و ربط آنها به هم نداشته و این مفاهیم را در نازل‌ترین سطح خود به کار گرفته و از همین رو هیچ اندیشۀ قابل اعتنایی هم تولید نکرده است.
به هر حال آن مرحوم هر چه بود، فیلسوف نبود. فیلسوف به عمق مفاهیم می‌رود و آنها را واکاوی و نقد می‌کند. کار دوستدار اما عمقی نداشت و به همین دلیل هم جدی گرفته نشد.
اگر امروز با فوت آن مرحوم، برخی افراد و رسانه‌ها او را "فیلسوف بزرگ" و "متفکر سترگ" می‌نامند، بیش از آنکه از سرِ معرفت‌شناسی باشد، سویۀ سیاسی دارد. همان داستان حب علی و بغض معاویه!
 

آرامش دوستدار فیلسوف ایرانی مقیم آلمان درگذشت

معروف ترین اثر او "امتناع تفکر در فرهنگ دینی" بود. او فرهنگ ایران را از گذشته تا به امروز "فرهنگی دین خو" می دانست؛ دینی که "امکان پرسیدن را از آدم ها می گیرد و از آن ها بنده هایی می سازد تا با توسل به مرجع دینی، به پاسخ دست یابند."

به باور او در فرهنگ دینی ایران "هیچوقت کشمکش فکری وجود نداشته" و اگر هم بوده "یا در زمینه فقه یا شرح فلسفه اشراق و یا درگیری هایی بوده که بین شعرا پیش می آمده است".

او این فرهنگ را "ایستا" لقب داده بود.

با این حال نقد تند آقای دوستدار از فرهنگ دینی در ایران منتقدانی داشت و عده ای هم نظریات او را ضد دین ارزیابی کرده اند.

آرامش دوستدار سال ۱۳۱۰ در تهران متولد شد. او دوران دبیرستان را در مدرسه شرف طی کرد، جایی که با جلال آل احمد به عنوان دبیر آشنا شد.

او می گفت از سنین نوجوانی این امکان را داشته تا به واسطه برادر بزرگش - احسان الله خان دوستدار - با بسیاری از روشنفکران ایرانی آشنا شود و همین به او کمک کرد تا مشکلات جامعه ای که در آن می زیسته را بهتر درک کند.

وی نخستین بار سال ۱۳۳۷ به آلمان سفر کرد و سال ۱۳۵۰ از دانشگاه بن در آلمان در رشته اصلی فلسفه و رشته های جنبی روانشناسی و دین شناسی تطبیقی به اخذ درجه دکترا نائل شد.

عنوان رساله دکتری او "رابطه اخلاق و ارادهٔ سلطه‌گرا در آثار نیچه" بود.

وی پس از بازگشت به ایران از سال ۱۳۵۱ تا ۱۳۵۸ در دانشگاه تهران به تدریس فلسفه مشغول می شود.

سفر به آلمان و تحصیل فلسفه همراه با تجربیات نزدیکش از ایران و احساسش نسبت به این فرهنگ مهمترین تاثیر را بر شکل گیری اندیشه های او داشت.

بخش: 
انتشار از: 

دیدگاه‌ و نظرات ابراز شده در این مطلب، نظر نویسنده بوده و لزوما سیاست یا موضع ایرانگلوبال را منعکس نمی‌کند.

         

 

نظردهی با فیسبوک: 

دیدگاه‌ها

تصویر نظرات رسیده

عدم انتشار شده: 
false
نظر: 
Jilow Askar
حدود ا بیست و چند سال پیش دکتر آرامش دوستدار به دعوت دکتر آجودانی مسئول کتابخانه مطالعات ایرانی در لندن حضور یافت و به سخنرانی پرداخت. وی بسیار فروتن وصمیمی آماده ّپاسخ به به
تصویر نظرات رسیده

عدم انتشار شده: 
false
نظر: 
سرگذشت یک فکر
آرامش دوستدار، اندیشمند برجسته درگذشت . دوستدار چند سال به تدریس فلسفه در دانشگاه تهران سرگرم بود تا اینکه پس از بسته شدن دانشگاه‌ها و انقلاب فرهنگی از دانشگاه اخراج شد و بار
تصویر نظرات رسیده

عدم انتشار شده: 
false
نظر: 
انتقاد این به اصطلاح نواندیشان دینی به اسلام حاکم با همان ابزار دینی صورت می پذیرد. روش و متدولوژی به کار رفته کمابیش همان است. از سوی دیگر در اندیشه آنها التقاط های عجیب و غریبی نیز وجود دارد
تصویر نظرات رسیده

عدم انتشار شده: 
false
نظر: 
Hamid Farkhondeh
بسیاری از مهم ترین نقدها به دین اسلام از سوی نواندیشان دینی صورت گرفته است، اما آرامش دوستدار تا آنجا که من می فهمم هیچکدام از این نقدها را خردورزانه نمی دانست. به چه دلیل ه